14/ Mercurius:
Humor en Modernisme /
Mercurial artforms and Modernism
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [15: Expressionisme, Fr. Marc, Surrealisme]
Hermes [Mercurius]
Ondersubmenu 4:
Pieter Breughel: Het volk en het kind
Bologna: Mercury
Verder naar
Ondersubmenu 5:
Mercurius en de karikatuur [Dada-lelijkheid-Modernisme]
Mercurius is de heerser over Tweelingen, dat staat voor de 'speeldrift'...
Pieter Breughel
en de
vrolijke volkstaferelen
[Breughel: 1525/ 30 - 69]
Man kan zeggen dat de humor, het mercuriale element over het algemeen verbonden is met de klasse die ik met Mercurius in verband breng, de klasse van het 'gewone volk'. Als men in schilderijen of toneelstukken vrolijkheid of humor liet zien betrof dat meestal scènes uit het alledaagse leven van de lagere klassen. Of denk aan de figuren Jan Klaassen en Katrijn uit de poppenkastcultuur. Ook bij Breughel en Jan Steen zien we hoe het vrolijke en ondeugende met het leven van de volksklasse in verband wordt gebracht.
Breughel - Kermis, The peasant dance, 1568
De boerenbruiloft
Breughel - De volksdans
De bruiloftsdans
De dans is bij uitstek de kunstvorm van
Mercurius, en op volksfeesten wordt er vaak gedanst, zoals met Carnaval, of
zoals in dit geval bij een boerenbruiloft.
Ook in het Folklorisme vinden we dat
volkse, mercuriale element, verbonden met de folkloristische dansen van het
volk, het 'folk', 'folklore' betekent dus ook volkscultuur.
Detail, de volksdans
Breughel - volksfeesten
- de markt - Carnaval - mensenmassa's
De strijd tussen Carnaval en Vasten
Het mercuriale karakter treffen
we aan op plekken waar veel mensen bij elkaar komen in een gezellige drukte.
Mercurius hangt samen met mensenmassa's, waar veel beweging, drukte,
uitwisseling en communicatie is. We vinden het op de kermis, op de markt, in de
binnenstad in de winkelstraten en overal waar vrolijkheid heerst zoals op
feesten en volksfeesten zoals Carnaval. Overal waar gedanst wordt ook, want de
dans is de kunstvorm van Mercurius, en op volksfeesten wordt er vaak gedanst,
zoals met Carnaval.
Ook in het Folklorisme vinden we dat volkse, mercuriale
element, verbonden met de folkloristische dansen van het volk, het 'folk',
'folklore' betekent dus ook volkscultuur.
[denk bv. aan 'Petrouchka' van Strawinsky en de volksdansen op de jaarmarkt van
het Russische volk]
Interessant is het bovenstaande beeld,
de strijd tussen Carnaval [Maan / Mercurius, lekker eten, zuipen, lol maken,
vrolijkheid, humor en dansen, het libido] en vasten [Saturnus, bezinning, innerlijke
voorbereiding op Pasen, superego].
Daar zien we die polariteit tussen de innerlijke strijd
tussen
1/ de 'zondige' en 'duivelse' begeerten [door stoute en ondeugende duivels geïnspireerd...] van
Carnaval, en
2/ het 'deugdzame' en 'godsvruchtige' [vanuit
brave godsvrucht ingegeven] vasten....
[typerend is het dat er in de mercuriale ['zondige, liederlijke'] 20e eeuw nog steeds Carnaval gevierd
wordt, terwijl er van het saturnale vasten niet veel meer terecht komt...]
Breughel en de wereld van het kind en het kinderspel
Mercurius hangt samen met de kinderleeftijd en het spel van de kinderen. Sterrenbeeld Tweelingen, waarvan Mercurius de heerser is, hangt volgens Julius samen met de 'speeldrift'.
Kinderspelen
De wereld van het kind
en de I-klank
Mercurius heeft te maken met de belevingswereld van het kind, de luchtigheid, vrolijkheid en speelsheid van het kind. De I-klank hangt samen met Mercurius, en nu is het opvallend dat bijna alle titels van kinderboeken of kinderfilms I-klanken bevatten, zoals Pipo de clown, Pippi Langkous, Zwiebertje, Pim de boskabouter, Pietje Bel, Rikkie en Slingertje, Tita tovenaar, en niet te vergeten, de 3 neefjes van Donald Duck bedacht door Walt Disney: Kwik, kwek en Kwak.... [Ook het woord satyr, satire is een I-klank]
De 3 neefjes van Donald Duck bedacht door Walt Disney: Kwik, kwek en Kwak....
Opvallend is ook dat Jupiter samenhangt met de O en Mercurius met de I. Jupiter hangt samen met alles wat groot is, rond en vol, bol, Mercurius met alles wat klein is, lang en dun.
In de Renaissance en Barok architectuur [echte Jupiterstijl] vinden we dat men streeft naar het grote, het enorme en volle, ronde. Denk aan de Sint Pieter in Rome.
In de [mercuriale] 20e eeuw, en in de wereld van het kind houdt men van alles wat klein is, wat piepklein is, en van minder naar niks gaat a.h.w.s
Kleine kinderen houden bv. van alles in 'mini', van speelgoed, kleine beestjes, kleine dieren, dwergen. elfen, kabouters, dinkytoys [kleine auto's dus, en een I-woord!], poppen, poppenhuizen, Madurodam, etc.
De H is de Tweelingenklank en als we H met I verbinden krijgen we woorden zoals
Hihi, hip, hoi, hilariteit, de hik, kinderen zijn hinderen, hinkelen, hiep hiep
hoera, een hit, etc.
Verder naar
Ondersubmenu 5:
Mercurius en de karikatuur [Dada-lelijkheid-Modernisme]
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [15: Expressionisme, Fr. Marc, Surrealisme]
__________________________________________________________
Schema van de 7 eeuwen van de 7 kunstgeschiedenisperioden
Hieronder een schema die iets laat zien
van mijn visie op de kunst- en muziekgeschiedenis in samenhang met de
planeten-archetypen, zoals ik dat op deze website en in mijn cursussen 'De
Beeldentaal van de kunst' en 'Kunst- en Muziekgeschiedenis'* naar voren breng:
_____________________________________________________________________________
Het gaat hier om de
1e 7 eeuwen van het 5e na-atlantische cultuurtijdperk, het zg.
Bewustzijns-ziele-tijdperk dat volgens Rudolf Steiner in het jaar 1413 begint,
maar wat zich al in de Late Middeleeuwen, de Gotische periode [rond 1200] begint
voor te bereiden.
In mijn visie wordt iedere eeuw min of meer sterk gekleurd door een
planeten-karakter en alles wat daarmee samenhangt. [natuurlijk zijn er lange
overgangsperiodes]
__________________________________________________________________
eeuw**:
15e
16e
17e
18e
19e
20e
21e
stijlperiode:
Gothiek/ Renais-
Barok Klassi-
Roman- Moder-
Post-
Vroeg-
sance
cisme
tiek
nisme moder-
renaissance
nisme
?
karakter: streng
verheven
groots zonnig
passie
humor dromerig
ascetisch koninklijk
deftig harmonieus
gevoel speels
mysterieus
planeet:
Saturnus Jupiter
Mars Zon
Venus
Mercurius Maan
(Jupiter)
heersende/zich
geestelijke adel grooton-
burgerij burgers
volk
volk,
emanciperende
stand koning dernemers
onderne- kunste-
midden-
vrouwen
klasse:
(koning)
mers naars
stand jeugd
etc.
staatsvorm(en): theocratie aristo- absolu- republiek
republiek demo-
socialis-
cratie tisme
cratie tische
verzorgingsstaat
dominerende
architec- beeld-
schilder-
muziek
poezie en
danskunst levenskunst
kunstvorm:
tuur
houwkunst kunst
en (absoluut)
literatuur tv. cinema
karmakunst
kathedraal
standbeeld reliëfkunst [symfonie] theater,
reclame
kunst in
drama commerciële
dienst
muziek v.h.
leven
Bijvoorbeeld:
Dom
van Michel- Rembrand
Mozart Novalis Nijinsky levenskunste-
Keulen angelo Barokinte- Beethoven Wagner Michael
naar, de taak
rieur
Brontë Jackson van iedere mens
typerende kerk- hofmuziek
ceremoniële concert- salonmuziek Jazz, pop
therapetische
muziek- muziek koormuziek muziek
& muziek, lied,
lyrisch volksmu- muziek, gebruiks-
genres: missen madrigalen opera, ora-
symfonie, pianostuk, ziek, expe- muziek, impro-
motetten ceremoni- torium, con- sonate,
symfonisch rimentele visatorische mu-
?le muziek certen voor kamer-
gedicht, mu- muziek ziek, New age
canzona's academiën muziek,
ziekdrama dansmu- muziek
hofdansen
komische [Wagner] ziek, mtv
opera
________________________________________________________________________________
* In de cursus 'Kunst- en muziekgeschiedenis' veelal zonder theoretische uitleg over de planeten-archetypen, omdat dit een meer algemene cursus is, die ook geschikt is voor mensen zonder interesse in-. of kennis van astrologische symboliek of astrologische archetypen, en spirituele- dan wel antroposofische interessen.
** -Overigens, in mijn visie begint een nieuwe 'eeuw' niet rond een --00
jaartal, maar over het algemeen wordt een nieuwe tijdgeest merkbaar tussen --10
en --20.
De 20e eeuw begon bv. na de 1e wereldoorlog, na 1918. Rond 1900 zaten we nog
midden in de nabloei van de Romantische periode.
De 'nieuwe eeuw' begint meestal na een grote politieke omwenteling.
Bv. : 1413: Eerste ontdekkingsreis van Hendrik de zeevaarder, opbloei van de
kunsten in Italië; Rond 1510: Magelhaes maakt de eerste wereldreis, de Azteken
en Inka's worden door de Spanjaarden verslagen; 1618: Uitbraak 30-jarige oorlog;
1713: Vrede van Utrecht, 1715: Lodewijk de 14e sterft, begin van de Verlichting;
1814: Weens congres, hervorming van Europa, 1815: Napoleon definitief verslagen
bij Waterloo; 1917: Russische revolutie en inmenging VS in de 1e wereldoorlog,
einde supermacht van Engeland, alle keizerrijken zijn ten val gebracht, totale
hervorming van Europa;
Op dit moment leven wij dus nog midden in het Modernisme van de 20e eeuw.
Tussen 2010 en 2020 zal een grote omwenteling plaatsvinden waarna de nieuwe eeuw
kan beginnen met een geheel andere tijdsgeest.
De 7 zielelagen in samenhang met de
planeten:
Saturnus Kruin Geweten Superego ouderdom
Jupiter Hoofd Denken redelijkheid denken 50er
Mars Keel Spreken daadkracht 40er
Zon Hart Voelen Ego = IK voelen 20-40
Venus Bovenbuik Passie verlangen puber
Mercurius
Buik
begeerte
Libido willen
kind
ledematen beweging
speelsheid
Maan
geslacht driften
onderbewuste klein
kind
______________________________________________________
Enige kenmerken van de Planetentypen:
Saturnustype: Ascetische wijsgeer,
kamergeleerde, monnik, onderzoeker
Strenge moralist, integer tot op het bot, religie, wetenschap, trouw, jaloezie
Jupitertype: Wijze leider,
koning, orde, wetten, beschaving, verheven
Autoritair, arrogant, hoogmoedig, hoopvol, logisch denken, hoge heren
Marstype: Doener, willer,
strijder, ondernemer, held, stoere macho
Toorn, daadkracht, grote mond, ijzeren wil, leger, standvastig, moedig
Zonnetype: Stralend charisma,
vriend, redder in nood, held, evenwichtig
gerechtigheid, traagheid, modelburger, zonnig, vrolijk, de gelijke, de broeder
Venustype: Verliefde
kunstenaarsziel, het mooie meisje, passie, verlangen
lief, gulzig, gevoelsextremen, schoonheid, mystiek, ontvangend, kunstzin
Mercuriustype: Speels, vlot,
snel, humor, beweeglijk, nieuwsgierig, flitsend
snel associatief denken, intelligentie, dans, sport, hebzucht, uitgekookt,
charme
Maantype: Dagdromer, passieve
levensgenieter, stemmingswisselingen, lust
wellust, voorzichtigheid, libido, sex, eten-drinken, luieren, grillig,
meeloper
_________________________________________________