14/ Mercurius:
Humor en Modernisme /
Mercurial artforms and Modernism
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [15: Expressionisme, Fr. Marc, Surrealisme]
Hermes [Mercurius]
Ondersubmenu 5:
Mercurius en de karikatuur
[Dada-lelijkheid-Modernisme]
Bologna: Mercury
Mercurius en de
Karikatuur
Mercurius hangt eigenlijk samen
met de karikatuur.
Zo is een duivel eigenlijk en karikatuur van een mens, Mephisto is de karikatuur van Faust, of men kan zeggen: Mephisto als goddelijk wezen is de karikatuur van God.
De hofnar is de karikatuur van de koning. Soms
is de bediende de karikatuur van de Heer, en het Scherzo uit de symfonie is het
karikatuur van het 1e deel.
In mijn theorie breng ik de 20e eeuw in verband met Mercurius en daar schiep de Tweelingen Strawinsky in zijn 2e periode de muziekstijl van het Neoclassicisme, en deze muziekstijl is eigenlijk een parodiestijl, een karikatuur van oude muziek. Hij maakt a.h.w. van waardige oude muziek een scherzo....
Karikatuur van Stoiber
In de leeftijdsontwikkeling is de mens door imitatie en navolging ed. tijdens
zijn Maan-, Mercurius- en Venusleeftijdsfase bezig de wereld in zich op te
nemen. Pas in de zonne-leeftijdsfase na het 21e wordt het eigelijke IK geboren,
wat tijdens de Mars-, Jupiter- en Saturnus-leeftijdsfase zich verder ontwikkelt.
Aldus kan men zeggen dat de binnenplaneten eigenlijk nog geen eigen identiteit
[=IK] hebben. Op een bepaalde manier weerspiegelen ze de wereld buiten zich. Iedere
binnenplaneet doet dat op zijn eigen wijze.
-Zo kan men zeggen dat de Maan zijn omgeving spiegelt, imiteert.
-Venus adoreert en vereert en heeft de wereld lief.
-Mercurius past zich aan op vlotte wijze, of volgt na.
Maar men kan ook zeggen dat Mercurius de omgeving op een grappige en satirische
wijze imiteert, en daardoor tot karikatuur maakt... Iets wat we in het gedrag
van kinderen ook veelvuldig aantreffen.... Maar ook in veel moderne kunst, zoals
Picasso. Zie boven.
Pablo Picasso - 1881-1973 - rideau pour le ballet Mercure - 1924
Het Modernisme en de
karikatuurkunst - Dada
Het startsein voor het 20e
eeuws Modernisme werd gegeven toen de Dada-ist Duchamps een snorretje tekende op de Mona
Lisa van de eerbiedwaardige, uit de Jupiter-periode, de Renaissance
stammende Leonardo da Vinci. Daarmee maakte hij van een eerbiedwaardige
hoogstaande dame een lachwekkende mercuriale karikatuur....
Over het algemeen mag de modernistische kunstenaar graag de draak steken met alles wat verheven en eerbiedwaardig is. Hierin herkennen wij het mercuriale archetype van het 20e eeuwse Modernisme...
De Dada-ist wilde bv.
'Antikunst' maken om op deze wijze de gevestigde orde en de brave, ingeslapen,
conservatieve burgerman en het establishment, de gevestigde orde te jennen....
Een toiletpot als kunstvoorwerp naar voren brengen is net zoiets als je
middelste vinger opsteken naar de gevestigde orde, of je blote achterwerk laten
zien, zeggen dat je overal 'schijt aan hebt', met andere woorden: 'Val dood,
stelletje zijkerds, jullie kunnen me gestolen worden, ik pis op jullie, dikke
lul, boerelul, stelletje schijtlijsters, jullie kunnen mijn rug op, lul de
behanger, ik ben pissig, pisnijdig ! ....'
Karikatuur en lelijkheid
Kenmerkend aan karikaturen is
het feit dat men iets zodanig overdrijft dat het resultaat belachelijk en absurd
wordt. Men kan zeggen dat het humoristische effect ontstaat door haar
lelijkheid....
Iets wat lelijk is werkt op de lachspieren, iets wat mooi is niet. Mooie mensen
lenen zich maar zelden voor komische rollen. Minder mooie of lelijke mensen
lenen zich juist voor het komische.
Een karikatuur maakt iets lelijk. Iets wat mooi was wordt er lelijk van en iets wat al niet bijzonder mooi was wordt er nóg lelijker door. Bezie eens de karikatuur van Mister Bean [I-woord!]...
Zo is de Satyr een lelijk, monsterlijk wezen, vandaar dat Aphrodite er natuurlijk niets van moet hebben, de duivel is ook lelijk en God en Christus is mooi. Een heks is lelijk en de goede Prins en de prinses zijn mooi.
De hofnar is vaak een lelijke gebochelde
dwerg, en de koning is edel en mooi.
De mercuriale karikatuur van het origineel is dus
vaak lelijk, maar wordt daarom grappig...
Lelijkheid in de 20e eeuwse kunst van het Modernisme
De mercuriale karikatuur van
het origineel is dus lelijk, maar wordt daarom grappig... Vandaar dat in de
Romantiek, waarbij men vanuit het Venus-achtige streefde naar de ultieme
schoonheid, tamelijk humorloos is, en dat veel typische modernistische kunst uit
de 20e eeuw, waarin wij het humoristische, mercuriale element kunnen ontdekken, door veel
mensen als lelijk wordt ervaren...
Ik denk dat deze gevallen hieronder daar wel goede voorbeelden van zijn....
Miro: Charakter
Willem de Kooning: Woman
Ook niet-humoristische kunst is
mijns inziens vaak afzichtelijk lelijk.
De Kooning: Seated woman
Ik denk dat de 20e eeuwse kunstenaar 'Willem de Kooning' wat dat betreft wel de kroon spant [hij had beter 'Willem de hofnar' kunnen heten...]...
De Kooning
Maar ook al denken 20e eeuwse kunstenaars van afzichtelijke modernistische en 'conceptuele' antikunst van zichzelf dat ze 'heel serieus' bezig zijn, de onbevooroordeelde waarnemer [niet de snob] ziet in werkelijkheid heel wat anders...
Kandinsky
Ik moet daarom eerlijkheidshalve bekennen dat ik in dit schrijven het Modernisme
bespreek om de belangstellende inzicht te verschaffen in het wezen van de 20e
eeuwse kunst, maar niet omdat 20e eeuwse kunst voor mij persoonlijk favoriet is.
Ik houd persoonlijk meer van romantische en echt esthetische kunst. Zie hier
onder bv.
C.D.Friedrich, typische romantische schoonheids-esthetiek...
De Renaissance tegenover het 20e eeuws Modernisme
Beziet men Jupiter en Mercurius als een polariteit, dan kan men eventueel ook de periode van de Renaissance zien als polair aan de 20e eeuw. De Renaissance wordt dan vaak gezien als een periode waarbij het summum van schoonheid en volmaaktheid wordt bereikt, vooral bij Raffael en Leonardo, een verheven, bovenmenselijke, serene schoonheid, zoals in de madonnaschilderijen van Raffael, terwijl we in het Modernisme dan vaak het tegendeel daarvan aantreffen, het besproken mercuriale element van de karikaturale, onvolmaakte, ordinaire, vulgaire lelijkheid... Vergelijk eens deze 2 schilderijen...
Miro - Character, typische 20e eeuwse karikaturale lelijkheid...
Raffael, de Madonna della
Sedia
De typische verheven, serene schoonheidesthetiek van de Italiaanse
Renaissancekunst...
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [15: Expressionisme, Fr. Marc, Surrealisme]
__________________________________________________________
Schema van de 7 eeuwen van de 7 kunstgeschiedenisperioden
Hieronder een schema die iets laat zien
van mijn visie op de kunst- en muziekgeschiedenis in samenhang met de
planeten-archetypen, zoals ik dat op deze website en in mijn cursussen 'De
Beeldentaal van de kunst' en 'Kunst- en Muziekgeschiedenis'* naar voren breng:
_____________________________________________________________________________
Het gaat hier om de
1e 7 eeuwen van het 5e na-atlantische cultuurtijdperk, het zg.
Bewustzijns-ziele-tijdperk dat volgens Rudolf Steiner in het jaar 1413 begint,
maar wat zich al in de Late Middeleeuwen, de Gotische periode [rond 1200] begint
voor te bereiden.
In mijn visie wordt iedere eeuw min of meer sterk gekleurd door een
planeten-karakter en alles wat daarmee samenhangt. [natuurlijk zijn er lange
overgangsperiodes]
__________________________________________________________________
eeuw**:
15e
16e
17e
18e
19e
20e
21e
stijlperiode:
Gothiek/ Renais-
Barok Klassi-
Roman- Moder-
Post-
Vroeg-
sance
cisme
tiek
nisme moder-
renaissance
nisme
?
karakter: streng
verheven
groots zonnig
passie
humor dromerig
ascetisch koninklijk
deftig harmonieus
gevoel speels
mysterieus
planeet:
Saturnus Jupiter
Mars Zon
Venus
Mercurius Maan
(Jupiter)
heersende/zich
geestelijke adel grooton-
burgerij burgers
volk
volk,
emanciperende
stand koning dernemers
onderne- kunste-
midden-
vrouwen
klasse:
(koning)
mers naars
stand jeugd
etc.
staatsvorm(en): theocratie aristo- absolu- republiek
republiek demo-
socialis-
cratie tisme
cratie tische
verzorgingsstaat
dominerende
architec- beeld-
schilder-
muziek
poezie en
danskunst levenskunst
kunstvorm:
tuur
houwkunst kunst
en (absoluut)
literatuur tv. cinema
karmakunst
kathedraal
standbeeld reliëfkunst [symfonie] theater,
reclame
kunst in
drama commerciële
dienst
muziek v.h.
leven
Bijvoorbeeld:
Dom
van Michel- Rembrand
Mozart Novalis Nijinsky levenskunste-
Keulen angelo Barokinte- Beethoven Wagner Michael
naar, de taak
rieur
Brontë Jackson van iedere mens
typerende kerk- hofmuziek
ceremoniële concert- salonmuziek Jazz, pop
therapetische
muziek- muziek koormuziek muziek
& muziek, lied,
lyrisch volksmu- muziek, gebruiks-
genres: missen madrigalen opera, ora-
symfonie, pianostuk, ziek, expe- muziek, impro-
motetten ceremoni- torium, con- sonate,
symfonisch rimentele visatorische mu-
?le muziek certen voor kamer-
gedicht, mu- muziek ziek, New age
canzona's academiën muziek,
ziekdrama dansmu- muziek
hofdansen
komische [Wagner] ziek, mtv
opera
________________________________________________________________________________
* In de cursus 'Kunst- en muziekgeschiedenis' veelal zonder theoretische uitleg over de planeten-archetypen, omdat dit een meer algemene cursus is, die ook geschikt is voor mensen zonder interesse in-. of kennis van astrologische symboliek of astrologische archetypen, en spirituele- dan wel antroposofische interessen.
** -Overigens, in mijn visie begint een nieuwe 'eeuw' niet rond een --00
jaartal, maar over het algemeen wordt een nieuwe tijdgeest merkbaar tussen --10
en --20.
De 20e eeuw begon bv. na de 1e wereldoorlog, na 1918. Rond 1900 zaten we nog
midden in de nabloei van de Romantische periode.
De 'nieuwe eeuw' begint meestal na een grote politieke omwenteling.
Bv. : 1413: Eerste ontdekkingsreis van Hendrik de zeevaarder, opbloei van de
kunsten in Italië; Rond 1510: Magelhaes maakt de eerste wereldreis, de Azteken
en Inka's worden door de Spanjaarden verslagen; 1618: Uitbraak 30-jarige oorlog;
1713: Vrede van Utrecht, 1715: Lodewijk de 14e sterft, begin van de Verlichting;
1814: Weens congres, hervorming van Europa, 1815: Napoleon definitief verslagen
bij Waterloo; 1917: Russische revolutie en inmenging VS in de 1e wereldoorlog,
einde supermacht van Engeland, alle keizerrijken zijn ten val gebracht, totale
hervorming van Europa;
Op dit moment leven wij dus nog midden in het Modernisme van de 20e eeuw.
Tussen 2010 en 2020 zal een grote omwenteling plaatsvinden waarna de nieuwe eeuw
kan beginnen met een geheel andere tijdsgeest.
De 7 zielelagen in samenhang met de
planeten:
Saturnus Kruin Geweten Superego ouderdom
Jupiter Hoofd Denken redelijkheid denken 50er
Mars Keel Spreken daadkracht 40er
Zon Hart Voelen Ego = IK voelen 20-40
Venus Bovenbuik Passie verlangen puber
Mercurius
Buik
begeerte
Libido willen
kind
ledematen beweging
speelsheid
Maan
geslacht driften
onderbewuste klein
kind
______________________________________________________
Enige kenmerken van de Planetentypen:
Saturnustype: Ascetische wijsgeer,
kamergeleerde, monnik, onderzoeker
Strenge moralist, integer tot op het bot, religie, wetenschap, trouw, jaloezie
Jupitertype: Wijze leider,
koning, orde, wetten, beschaving, verheven
Autoritair, arrogant, hoogmoedig, hoopvol, logisch denken, hoge heren
Marstype: Doener, willer,
strijder, ondernemer, held, stoere macho
Toorn, daadkracht, grote mond, ijzeren wil, leger, standvastig, moedig
Zonnetype: Stralend charisma,
vriend, redder in nood, held, evenwichtig
gerechtigheid, traagheid, modelburger, zonnig, vrolijk, de gelijke, de broeder
Venustype: Verliefde
kunstenaarsziel, het mooie meisje, passie, verlangen
lief, gulzig, gevoelsextremen, schoonheid, mystiek, ontvangend, kunstzin
Mercuriustype: Speels, vlot,
snel, humor, beweeglijk, nieuwsgierig, flitsend
snel associatief denken, intelligentie, dans, sport, hebzucht, uitgekookt,
charme
Maantype: Dagdromer, passieve
levensgenieter, stemmingswisselingen, lust
wellust, voorzichtigheid, libido, sex, eten-drinken, luieren, grillig,
meeloper
_________________________________________________