Marc van Delft: Ruimtezang opus 19

Ruimtezang / Space song
opus 19 (uit 1990)
voor 7 stemmig kamerkoor
[ca. 12-13 min.]

Audiovoorbeeld / Audio example

William Byrd Voca(a)l Ensemble
o.l.v. / cond. - Nico v.d. Meel
(20 juni 2009 Oude Kerk - Zoetermeer )

Ruimtezang' is een kosmisch-sferisch aandoend werk voor a capella koor op een zeer fraai en atmosferisch gedicht van Adriaan Roland Holst. (zie hieronder)
Het is een werk in atmosferische stijl, ongeveer zoals het werk 'Metamorphosen', maar dan iets eenvoudiger (voor een zeer goed amateurkoor bedoeld, 7-stemmig, terwijl Metamorphosen voor een 19-stemmig beroepskoor was gecomponeerd -het Nederlands Kamerkoor-)...
Men kan zich erbij voorstellen hoe in dit werk de 'harmonie der sferen', het 'kosmisch engelengezang' van de 'hogere sferen' , de 'sferenmuziek' a.h.w. tot klinken komt...

'Ruimtezang' or 'Space song' is a cosmic, atmospherically work for a capella choir on a Dutch poem of Adriaan Roland Holst (see here below).
This work is somewhat in the same style like 'Metamorphosen', but then somewhat more simple (because it is meant for a very good amateur choir, in 7 voices, and 'Metamorphosen' is for 19 voices and written for the Dutch Chamber Choir, a professional choir).
One can imagine how in this work the 'harmony of spheres', the cosmically singing of angels of the higher spheres, the 'music of the spheres' is going to sound...

Wijdruime rust, ondenkbaar evenwicht
van lichte luchtenzeeen die verfijnen
in nevelverten en daar ijler schijnen...
o, droomgedaanten in geheimvol licht.

Eindloze verten die zichzelf omlijnen
als een die voor zijn eigen grootheid zwicht,
en immer twijf'lend moeder nederligt-
zo hult de ruimte zich in nevellijnen.

Onrustgespannen rust die om mij trekt,
wijdspreidend licht dat nimmer vlammen baart

Onzichtb're wil die in de sferen wekt
een alomzijnde en ingehouden kracht,
waar elke daad, verborgen, zich vergaart
met de anderen en 't eind der eenheid wacht.

Commentaren naar aanleiding van de première / uitvoeringen en de opnames (op de website) van 'Ruimtezang':

Ik vond jouw compositie "Ruimtezang" ontroerend mooi. Ik kan het nog niet goed onder woorden brengen maar ik vond de sferen in de delen erg treffend. Bovendien aangrijpende voor- en na- "takten" (als ik dat zo mag noemen), de muziek tussen de zangedeelten, geweldige stemming en boeiende, interessante harmonieën. Eindigend in een overweldigend, majestueus slot (D-dur?) akkoord als apotheose.

Nou ja, dit was mijn eerste emotie bij het horen van je werk. Ik ga nog eens een aantal keer luisteren op je site. Ben benieuwd hoe dat dan klinkt.

Het koor deed het denk ik erg goed; de zangers waren misschien wel op de top van hun kunnen. Moderne muziek ligt hen ook goed vond ik.

Ik heb er in ieder geval erg van genoten en bedankt nogmaals dat je me op deze uitvoering attent had gemaakt.

Mijn vogels hebben heel aandachtig naar jouw stuk ruimtezang geluisterd, als in een soort trance. Ze vonden het heel mooi!

Ik ook trouwens. Inderdaad ruimte zang: openheid, een stukje van het heelal, van de wereld der engelen, spirituele boodschappen zo lijkt het wel. Ik heb jouw toelichting expres nog niet gelezen om onbevooroordeeld te kunnen zeggen wat ik ervan vind. Heel mooi en professioneel.

Ik wilde je zeggen dat ik het een geweldige ervaring vond.......het eerste stuk vond ik mooi, maar daarna jouw muziek...nog mooier. Fee zag wel dat ik ontroerd was en misschien zie je dat nog terug op film, ik draai me zoals altijd weg, maar vond het niet erg hoor dat ze me filmde. Ik vind het achteraf ook prima om te laten zien dat ik zo geraakt was door je muziek.

Het was zeker space! Heel goed gecomponeerd, absoluut bijzonder. Mijn moeder en vrouw waren ook erg onder de indruk!

Ook het stuk wat als 1e gespeeld werd (Thomas Tallis) vond ik erg mooi. Heel spiritueel ook.

Dank je wel voor de verfilmde versie van jouw Ruimtezang. Heel goed van kwaliteit! Ik vond het heerlijk om het werk nog een keer te horen via dit medium.

inderdaad iets voor mij. Prachtig. Ik had je aankondiging ontvangen, als ik had gekund was ik gekomen.

Dag Mark, Ik heb met genoegen gekeken en geluisterd. Handig zo'n zus want het filmpje geeft jouw prachtige compositie heel goed weer !!

Mark, Ik krijg het filmpje wel goed binnen: erg mooi! Life was natuurlijk wel veel mooier geweest

dank je voor je bericht. Ik ben meestal huiverig om wat over je werk te zeggen, maar dit werk vond ik het mooi. Erg ruimtelijk.

bij deze doorgestuurd naar mijn fontys collega's martien van woerkum en louis buskens, grote namen in de koorwereld.

Heb de video bekeken, Marc. Heel mooi! Ook heel geschikte muziek voor een kerkacoustiek! Proficiat!

Verbazingwekkend wat je met muziek en geluid allemaal kunt schilderen! Erg toegewijde zangers en zangeressen. De spanning blijft overal in het stuk aanwezig, en ontlaadt aan het eind "moderato" in een hoopvolle klank. Ik zal het nog wat vaker moeten beluisteren om er meer in te ontdekken.

Is het geen goed idee om een goede opname te maken, met professionele apparatuur (zonder kraak)?

Ik denk overigens dat je met de opname dat je nu hebt, ook in andere zalen/kerken terecht kunt. Het is als demo goed te gebruiken.

Ik heb de volledige uitvoering via de onderstaande link kunnen zien en beluisteren.

Zeer interessant, hoewel de ruimtelijkheid natuurlijk via het filmpje niet tot zijn

gezien de opstelling van het koor. In ieder geval gefeliciteerd met je compositie

Het was een hele ervaring om in de Leidse kerk - met zijn goede akoustiek - een werk van jou te horen. Volgens mij de eerste keer dat ik iets live van je hoor. Prima!

een mooi werk .klinkt prachtig in een grote akoustische ruimte met mooie akkoord stapelingen .

Het was gezellig om even naar Leiden te komen om jouw werk opnieuw te beluisteren in een heel andere omgeving. Het kwam zeker beter tot zijn recht dan in Delft. Echt een gevoel van onmetelijke ruimte.

Wat een mooie en bijzondere compositie is jouw ruimtezang. Complimenten!Ik heb het stuk gezien en gehoord. Prachtige sfeer. Daar word je wel rustig van.. Leuk ook om jou op de video te zien. Is altijd wel een heel spannend moment voor je,zo’n uitvoering he?

===============================

Hieronder een interview over RUIMTEZANG uit de Eurithmiekrant

Daaronder een vergrote versie die gemakkelijker is om te lezen

Indien je terug wilt naar submenu 211, de autobiografische fotogalery, klik HIER
_______________________________________________________________

Sommige berichten in hun geheel:
===============================================
Jan van Thoor, cellist, e-mail-bericht, op: 25-6-2009 19:26:19 West-Europa (zomertijd):

Nou ja, dit was mijn eerste emotie bij het horen van je werk. Ik ga nog eens een aantal keer luisteren op je site. Ben benieuwd hoe dat dan klinkt.

Het koor deed het denk ik erg goed; de zangers waren misschien wel op de top van hun kunnen. Moderne muziek ligt hen ook goed vond ik.

Ik heb er in ieder geval erg van genoten en bedankt nogmaals dat je me op deze uitvoering attent had gemaakt.

m.vr.gr
Jan
============================================
Arlette Heskes, e-mail-bericht, over de opname van Ruimtezang op de website, 24-6-2009 12:50:45 West-Europa (zomertijd):

Hoi Marc,

Mijn vogels hebben heel aandachtig naar jouw stuk ruimtezang geluisterd, als in een soort trance. Ze vonden het heel mooi!
Ik ook trouwens. Inderdaad ruimte zang: openheid, een stukje van het heelal, van de wereld der engelen, spirituele boodschappen zo lijkt het wel. Ik heb jouw toelichting expres nog niet gelezen om onbevooroordeeld te kunnen zeggen wat ik ervan vind. Heel mooi en professioneel. De toelichting heb ik nu gelezen, alleen de tekst is niet te verstaan, maar dat doet er minder toe, zolang deze maar in het programmaboekje staat.

Groetjes, Arlette
===========================
Stanley Swinkels, collega componist van kosmisch-mystieke electronische muziek schreef 14-9-2009 22:35:07 West-Europa (zomertijd)
naar aanleiding van de uitvoering in Leiden in de Hooglandse kerk op 12-9-09:

Bedankt.
Het was zeker space! Heel goed gecomponeerd, absoluut bijzonder. Mijn moeder en vrouw waren ook erg onder de indruk!
Ook het stuk wat als 1e gespeeld werd (Thomas Tallis) vond ik erg mooi. Heel spiritueel ook.
Groetjes,
Stanley
============================================
Commentaar via e-mail van Olga R, , op 13-9-2009 9:57:14 West-Europa (zomertijd), naar aanleiding van de uitvoering in Leiden in de Hooglandse kerk op 12-9-09:

Audiovoorbeeld van repetitieopnames
(8 fragmenten achter elkaar gemonteerd)
door het William Byrd Vocaal Ensemble
o.l.v. Nico v.d. Meel in de kapel van
Mariëngaarde te Warmond (op 6-6-09)
(alleen 4e frgmt: Vredeskapel-Leiden)
Audio example of rehearsal recordings
(8 fragments)s

============================
Het William Byrd Vocaal Ensemble,
een zeer goed kamerkoor
o.l.v. Nico v.d. Meel
zal een aantal concerten geven met als thema
'Muziek der sferen'.

Bij die gelegenheid zullen zij de wereldpremière zingen van dit werk.
de première vond plaats op zaterdag 20 juni 2009, 20.15 uur in de Oude Kerk, Dorpsstraat 59, Zoetermeer. De 2e uitvoering was: zondag 21 juni 2009, 15.00 uur, in de Lutherse Kerk, Noordeinde 4, Delft; Hierna volgen nog 4 uitvoeringen, zie hieronder.

vrijdag 11 september 2009, 20.15 uur

Pieterskerk, Pieterskerkhof 3, Utrecht

zaterdag 12 september 2009, 16 uur

Hooglandse kerk, Middelweg 2, Leiden
(in het kader van de 'open monumentendag')

zaterdag 12 september 2009, 20.15 uur

Lokhorstkerk, Pieterkerkstraat 1, Leiden

donderdag 26 november 2009, 20.00 uur
Laurentiuskerk, Nieuwegeer 24, Mijnsheerenland
(in de concertserie van de Culturele Kring Hoeksche Waard)

Het werk 'Ruimtezang' zal het beste tot zijn recht komen in een kerk met een lange nagalm, om het sferisch-ruimtelijk-mystieke effect te kunnen bewerkstellingen wat bedoeld is. Daarom is het waarschijnlijk het beste om de uitvoeringen bij te wonen in Zoetermeer, Utrecht, de Hooglandse kerk in Leiden (middaguitvoering) & in Mijnsheerenland. Daar kan het bijwonen van dit stuk een zeer bijzondere en mystieke ervaring worden, en kan het klinken als 'muziek uit een andere, een hogere wereld'...
In de kerken in Delft en Leiden (avond) zal het waarschijnlijk door de drogere akoestiek minder goed tot zijn recht komen....

Programmatoelichtingen:

Vierhonderd jaar geleden construeerde Galileo Galilei, oudste zoon van de luistist en componist Vincenzo Galilei, een telescoop en richtte die als eerste op de hemel. Binnen enkele maanden deed hij een aantal ontdekkingen die het begin vormden van een ware revolutie. Niet alleen bewezen de waarnemingen van Galileo voorgoed dat de aarde samen met de andere planeten rond de zon draait, ook maakten ze de hemel voor het eerst tot voorwerp van wetenschappelijk onderzoek. De kosmologie verschoof van het gebied van de metafysica voorgoed naar dat van de fysica.
Het is voor ons nauwelijks te bevatten hoe ingrijpend deze gebeurtenissen waren. Het wereldbeeld van de 17de eeuwse mens was al meer dan 2000 jaar gebaseerd op de aanwezigheid van universele harmonische principes, zich evenzeer manifesterend in de muziek en in de wiskunde als in de opbouw van het universum. Het heelal bestond uit negen bollen of sferen (1 voor de maan, 1 voor de zon, 5 voor de planeten, 1 voor de sterren, en een buitenste kristallen sfeer, de “primum mobile”, die alles in beweging bracht), met de aarde in het midden. Pythagoras was in de 6de eeuw voor Christus de eerste die aan iedere hemelsfeer een muzikaal interval toekende: de muziek der sferen. In het Christelijke denken werden deze negen sferen negen hemelen, ieder bevolkt door engelen. De kosmische harmonie was een manifestatie van de volmaaktheid van de schepping en de schepper. Muziek diende in de eerste plaats als een afspiegeling van deze volmaaktheid. Pas in de vroege 16de eeuw kwam onder invloed van het humanisme de mens in de muziek centraal te staan.
De hemel als weerspiegeling van de glorie van de schepper wordt bezongen in Psalm 19, die in dit programma tweemaal aan bod komt, in zettingen van Heinrich Schütz en Jan Pieterszoon Sweelinck. Waar Schütz’ versie vrij gecomponeerd is, maakt Sweelinck gebruik van de melodie uit het Geneefse Psalter. Sweelinck toonzette alle psalmen op deze manier, en creëerde hiermee een van de grootste schatten uit de Nederlandse muziekgeschiedenis.
Vijftig jaar voor Galileo’s ontdekkingen stelde Johannes Kepler zijn drie wetten over de bewegingen van de hemellichamen op. Kepler’s boek Harmonices mundi laat zien hoe diepgeworteld het idee van de muziek der sferen was, want ook hij identificeert de baan van iedere planeet met een muzikaal interval, en maakt daarbij gebruik van voorbeelden uit de muziek van zijn tijdgenoot Roland de Lassus, die hij persoonlijk kende. Zo identificeert hij de aarde met het interval mi-fa (wat volgens Kepler miseria et fames betekent, oftewel ellende en honger), en haalt Lassus’ motet In me transierunt irae tuae aan als illustratie. Dit motet is gecomponeerd in de Phrygische modus, waarin het interval mi-fa een hoofdrol speelt.

In het motet Ut Phoebi radiis vergelijkt Josquin Desprez in de twee vrij gecomponeerde bovenstemmen de glorie van Maria met de luister van de hemellichamen. Maar tegelijk laat hij de twee onderstemmen in canon geleidelijk een stijgend en dalend hexachord (ut-re-mi-fa-sol-la) opbouwen, om zo de hemelse harmonie met een studie in muzikale harmonie uit te beelden.
Kosmische metaforen hebben overigens niet altijd religieuze betekenis. Zo gebruikt Thomas Weelkes in het tweedelige madrigaal Thule, the period of cosmography de verbijsterende gebeurtenissen van de schepping van de kosmos om zijn eigen, nog wonderlijker (want verliefde) toestand te illustreren.
Ook de madrigaalcyclus Poca fiammella accesa van Vincenzo Galilei heeft de liefde als thema. Vincenzo Galilei toont zich op de hoogte van de modernste muzikale ontwikkelingen en gebruikt de muziek nadrukkelijk als expressiemiddel voor de tekst. We weten niet of de jonge Galileo in zijn jonge jaren de cyclus Poca fiammella accesa ooit heeft gehoord, maar we weten wel dat Vincenzo fysische experimenten (op het gebied van de akoestiek) uitvoerde, zodat de jonge Galileo het experimenteren met de paplepel kreeg ingegoten.
Hoewel de kosmologie in de 17de eeuw definitief haar plaats in de fysica kreeg, is het begrip muziek der sferen nooit verdwenen, en zijn musici nooit opgehouden muziek te gebruiken om het kosmische of het hemelse hoorbaar te maken. Sinds de renaissance hebben weinig componisten dit zo nadrukkelijk en consequent geprobeerd als Olivier Messiaen. Inspiratie voor zijn volstrekt originele harmonische en ritmische taal vormden het vermogen kleuren te zien bij muzikale intervallen (synesthesie), de zang van vogels, oosterse muzikale vormen en systemen, en vooral zijn diepe katholieke geloof. Zijn enige a cappella koorwerk O sacrum convivium past naadloos in dit repertoire, dat zich steeds weer op de mystieke kanten van het geloof concentreert.
De Amerikaanse componist William Bergsma, treft in On the beach at night (op tekst van Walt Whitman) een veel lyrischer toon. Bergsma was wars van avant garde en hield zijn hele leven een tonaal idioom aan.
Marc van Delft bereikt in Ruimtezang (op een tekst van Adriaan Roland Holst) juist een veel etherischer klankbeeld, dat nadrukkelijk gebruik maakt van de akoestiek van een grote ruimte, en de luisteraar zo op een bijzondere manier bewust maakt van de ruimte en haar klank.
Het laatste werk van dit programma is 450 jaar eerder geschreven maar sluit hier wonderlijk genoeg perfect bij aan. Thomas Tallis’ Gaude gloriosa Dei mater voert ons met Maria omhoog door de negen hemelsferen, waar negen engelenkoren in negen strofen, steeds beginnende met Gaude, en ieder in eigen bezetting, de tenhemelopneming van Maria bezingen. Tutti-strofen worden afgewisseld met kleiner bezette gedeelten, vaak met gebruikmaking van gymels (tijdelijke splitsing van stemmen, terwijl andere stemmen juist zwijgen) wat tot ongewone stemcombinaties en bijzondere klankkleuren leidt. Met dit kolossale bouwwerk zijn we terug bij de muziek als afspiegeling van de perfectie en de schoonheid van de hemelen.

Nico van der Meel

Op een zeer fraai en atmosferisch gedicht van Adriaan Roland Holst. In atmosferische stijl, ongeveer zoals Metamorphosen, maar dan iets eenvoudiger