Drie Preludes voor Emilie
voor de 90e verjaardag van mijn moeder:
Emilie van Delft-van Bohemen
2013
Gecomponeerd voor
1/ piano
2/ piano, harp of sopraan- en altlier
3/ altlier of harp-lier
 

DRIE PRELUDES IN F DUR VOOR EMILIE (2013)
 

De 3 preludes werden gecomponeerd in februari 2013 ter gelegenheid van de 90^e verjaardag van mijn moeder Emilie van Delft – van Bohemen, hetwelk gevierd werd op 10 maart 2013 in de grote zaal van de voormalige Rudolf Steiner kliniek te Den haag, in welke zaal een van de mooiste vleugels staat waar ik ooit op heb gespeeld.

Rudolf Steiner kliniek vanuit het Westbroekpark

De werkjes werden speciaal voor mijn moeder geschreven, en in de muziek wilde ik iets van haar wezen ten uitdrukking brengen, daarom staan de preludes in F groot, want mijn moeder heeft als sterrenbeeld ‘Vissen’ hetgeen (volgens Hermann Beckh) samenhangt met de toonsoort F groot, en bovendien is mijn moeder een klassiek Venus-type, en Venus hangt samen met de toon F.



Emilie (50), Marc (15), David (22), Theo (58), Frank (13), Fee (24) -
Foto: Max Koot, 25 jarig huwelijk

In de toon F en in de milde schoonheid van de toonsoort F groot drukt zich duidelijk de Venuskwaliteit uit, want Venus geldt als de Godin van de liefde en de schoonheid, en het Venustype wordt door Stibbe het ‘esthetische type’ genoemd, wat betekent dat bij dit mensentype alles in het teken staat van schoonheid, de schoonheid van de kunst, de natuur, en vaak zijn deze mensen zelf ook bijzonder mooi om te zien, en lief en charmant in de omgang. Het zijn oervrouwelijke types voor wie het gevoel altijd de belangrijkste drijfveer is. Ze leven sterk in het element van de liefde, de sfeer van de sym- en de antipathie, het emotionele leven en alles wat er zich in het sociale tussen de mensen afspeelt interesseert hen. Het zijn geen geleerde boekenwurmen, of ondernemende wils-types die grote daden willen stellen zoals het runnen van een groot bedrijf of een grootse carrière. De liefde voor de partner, voor de kinderen en de vrienden, en de schoonheid van de kunst en de natuur is voor hen het belangrijkste in het leven. Venus inspireert ook de kunstenaar, en onder haar getrouwen vallen ook de dichters, de musici en de danseressen.

Kenmerkend voor de toon / toonsoort F is de grote schoonheid en mildheid van de klank.
De oerkwaliteit van Venus.
Ook geldt de F als bij uitstek de pastorale toonsoort, denk aan Beethovens 6^e symfonie, de pastorale. Ook de natuur, de schoonheid en weldaad van de natuur, die ook zo kenmerkend was voor de romantische kunst, is een oer-Venuskwaliteit!

Al deze kenmerken zijn ook typerend voor mijn moeder. Zij was en is een mensentype die door haar grote schoonheid, jeugdigheid en charme altijd omringd was door een grote schare van vrienden en geliefden. Blijkbaar had haar zonnige, charmante en welhaast elf- of engelachtige uitstraling een grote aantrekkingskracht op allerlei mensen.

 
Een jeugdfoto van Emilie
 

Tijdens haar leven kwam en komt het vaak voor dat veel mensen door deze betoverende uitstraling door haar waren en zijn gefascineerd.



Marc en Emilie, op de begraafplaats
 

Zelfs nu nog, ondanks haar toch al gevorderde leeftijd, worden er nog steeds mensen door haar liefdevolle en jeugdige uitstraling door haar betoverd of voelen zich sterk tot haar aangetrokken.

Frank, Emilie en Fee in Zorgvliet

Venus hangt samen met de pubertijds-leeftijdsfase, op die leeftijd zijn de meisjes en jongens op hun mooist en ook al is mijn moeder nu oud en bejaard, toch heeft zij nog steeds een jeugdige uitstraling, en ergens is zij altijd het betoverend mooie en bevallige blonde meisje van 18 jaar gebleven, die de mannen het hart sneller doet kloppen.

Een jeugdfoto van Emilie

Kenmerkend voor mijn moeder is haar positiviteit, het optimisme, wat bewerkstelligt dat er in haar ziel eigenlijk geen duistere boosaardige kant lijkt te zitten. Het is een wezen, vervuld van liefde en een zekere onschuld, men kan zeggen: er zit niks kwaads in haar.

Frank (1) en Emilie (38)

Natuurlijk heeft zij de kant van het klagen en de zelfmedelijden om al het leed wat haar vooral de laatste decennia is overkomen door de dood van haar geliefden, ziekte, pijn (gordelroos) en blindheid, maar in wezen is het toch een wezen wat geen duistere kant in zich heeft, het is geen persoon waarin verbitterde haat, jaloezie, chagrijnigheid, achterdocht, woede, manipulatiedrang, moordlust of leugens huishouden.



Ernst, Albert, Pjotr, Frank, Gerda, Marc, Emilie
(na de première van de 3e symfonie, 2011)

Kenmerkend voor mijn moeder, en klassieke Venus-kwaliteiten, zijn haar kunstzinnigheid, de liefde voor de muziek, voor het ballet en de dans, voor poëzie en toneel.



Emilie en Theo tijdens hun verlovingstijd

Ook kenmerkend is haar grote liefde voor de schoonheid van de natuur.




Emilie, jeugdfoto

 

In haar jeugd speelde zij zeer verdienstelijk en muzikaal piano. Als kind zat ik vaak naast haar en heb haar vol bewondering al die stukken zien en horen spelen die ik later zelf ook zou gaan spelen, zoals Bach-preludes en Heller-etudes.



Marc, achter de piano

Opmerkelijk was het daarbij, dat ik alle stukken die ik haar vaak had zien spelen, mij zelf veel makkelijker eigen maakte als andere muziek.



Marc (10) en Emilie (45)
 

Ook zat zij in haar jeugd op dans-, ballet-, spraak- en toneelles en ontpopte zich als een goede danseres die bij vele gelegenheden moet hebben opgetreden, en als choreografe hele goede ideeën had, zoals de indrukwekkende choreografie van het concerto grosso nr. 1 van Bloch wat ze mij heeft voorgedaan en uitgelegd en wat diepe indruk op me heeft gemaakt.

Niet alleen was mijn moeder een betoverend schone Venus in haar jeugd, maar ook had en heeft zij een prachtige stem en dankzij haar toneel- en spraaktalent was zij in staat om de dingen op prachtige, poëtische wijze voor te dragen en te vertellen.



Marc (25), Theo (68), Frank (23), Fee (34), David (32), Emilie (60!) -
op het 35 jarig huwelijksfeest

Toen zij yogales ging geven bleek daar een groot talent te liggen en kon zij door haar mooie manier van spreken en de betoverend mooie klank van haar stem, de leerlingen sterk aanspreken, vooral in haar ‘ontspanningen’. Zij werd en wordt daardoor door haar leerlingen op handen gedragen en velen vinden haar manier van lesgeven daardoor het beste wat ze zijn tegengekomen.




Emilie en George, haar levenspartner in haar levensavond

Nadat het diepe leed van de blindheid haar ten deel viel en dansen en pianospelen, het bezoeken van toneel- en balletvoorstellingen onmogelijk werd, heeft zij zich ontpopt tot dichteres die hele verdienstelijke gedichten ging maken met als basisthema: de schoonheid van de natuur.

Poëzie en de natuurschoonheid, beiden typische Venuskwaliteiten!

    Het was een ongelooflijke prestatie dat zij met haar visuele handicap toch puur op het gehoor en vanuit haar geheugen lange gedichten kon construeren en uit haar hoofd kon voordragen.

    Welk een leed moet het voor haar zijn om haar gezichtszin te moeten missen en niet meer de schoonheid van de kunst en de schoonheid van de natuur te kunnen waarnemen.

    Daardoor is de schoonheid van de muziek en schoonheid van de taal en de poëzie meer op de voorgrond komen te staan in haar leven.

   Nu ze in deze prachtige verpleeginrichting verblijft is het toch op dit moment haar eerste en diepste wens om weer thuis te kunnen wonen, omdat voor haar vooral 2 dingen essentieel zijn in haar bestaan: Muziek en voordrachtskunst: Weer piano te kunnen spelen en yogales te kunnen geven. Dat mist zij het meest.



Marc en Emilie in Klingendaal

Mijn moeder is dus een archetypisch Venus-type, wat we aan alles aan haar kunnen merken: Bij haar staat dus alles in het teken van schoonheid, liefde, gezin, kunst, muziek, poezie, dans, toneel, voordrachtskunst, de schoonheid van de natuur, de liefde voor haar medemens en haar vrienden, kinderen en geliefden, en vooral ook, dat zij neigt naar verering, naar overgave, bijna tot het dweepzuchtige toe voor haar kinderen en haar overleden geliefde man.



Emilie (25) en Theo (33), trouwfoto

We zouden haar echter tekort doen als we haar puur als een emotioneel persoon zouden omschrijven, want mijn moeder is ook bijzonder intelligent en leergierig. Juist die combinatie van intelligentie en gevoel maken haar tot een bijzondere en bij velen geliefde persoonlijkheid.



Jeugdfoto van Emilie




Emilie en Marc, ergens in de jaren '80-'90...

Wanneer we nu al deze beschreven eigenschappen en Venuskwaliteiten gaan vergelijken met de 3 preludes die ik voor haar componeerde, waarin ik iets van haar wezen probeerde uit te beelden, o.a. door het gebruik van prachtige en weldadige toonsoort F groot, dan zien we nog het volgende.

De eerste prelude voor piano componeerde ik vlak na de Valentijnsdag, nadat ik voor Ria en Brenda op de piano vanuit de Valentijns-sfeer [die ook in het teken van de liefde en van Venus staat…] had geïmproviseerd.

In deze prelude drukken zich de Venuskwaliteiten als volgt uit:
 

De Venuskwaliteit van de F drukt zich ook uit in bepaalde intervallen. We moeten altijd uitgaan van de oersaturnustoon G en de oer-aarde- of marstoon C, en van daaruit kijken welke intervallen dan ontstaan. Van G tot F ontstaat de verlangende kleine septiem, van C naar F ontstaat de in dit verband vaak onzeker vragende kwart, en dat zijn beide intervallen die in dit stuk vaak worden gebruikt.

Het stuk begint weliswaar in F met het F dur-akkoord, maar het belangrijkste akkoord van het stuk is toch de IVe trap in F, het Bes-groot-akkoord in kwartsextligging met de Venustoon F in de bas, want de IVe trap is de typische Venusfunctie in de muziek en ook kenmerkend voor de romantische periode, de Venusperiode.

   Ook vinden we in dit stuk veel septiem-sprongen het voor Venus kenmerkende liefdessmachten en wat ook het verlangen naar ‘het allerhoogste’ uitdrukt…

    Bij Venus hoort ook, en dat is evenzeer kenmerkend voor Emilie: het verlangen naar het allerhoogste, naar het hogere, de hogere wereld, een mystiek verlangen naar het hemelse, naar God, naar het religieuze, een beetje ook een luciferisch wegzweven van de aarde en het omhoogzweven naar de hemelse regionen.

  Het gaat hier om ’s Mensens hoogste aspiraties, en daar hoort ook bij, wat we in de kunst en literatuur noemen, het archetype van ‘de hemelse jonkvouw’, de ‘femme fragile’, denk bv. aan Beatrice van Dante, de jonggestorven jonkvrouw die Dante meevoert naar de hoogste regionen van de hemel.

De ‘Femme Fragile’ vertegenwoordigt een religieuze kracht in de menselijke ziel van verlangen naar het allerhoogste, naar het hemelse.

  Ook dat is typerend voor mijn moeder, zij heeft altijd iets engelachtigs gehad, evenals het balletdanseresje op spitzen dansend, die gelijk een elf, een sylfide zich wil losmaken van de aarde, als een mens-geworden bloem, een vlinder, dartelend in het licht van de zon op een zomerweide tussen de korenbloemen.
   Mijn moeder altijd diep religieus geweest, met een verlangen naar God, naar de hemel en het hemelse leven.

  In mijn 1^e prelude drukt dat zich uit doordat de muziek en de melodie de neiging heeft steeds hoger te willen stijgen naar de onaardse hemelse regionen van de muziek, vooral tegen het einde van het middendeel, als de muziek opstijgt en al maar hoger en hoger ten hemel lijkt te willen opstijgen.

Ook aan het einde van dit stuk stijgt de melodie naar de hoogste tonen van de piano.


 

Omdat mijn moeder in haar levensavond ook veel leed ten deel is gevallen komen er alsmede een aantal meer tragische en weemoedige wendingen voor, maar altijd verheft de muziek zich daaruit om weer naar grote hoogten te stijgen.

Nadat ik deze pianoprelude had gecomponeerd kwam ik op het idee om een werk voor de lier te maken die mijn vriend Pieter van der Schot zou kunnen spelen, een lierist die hier om de hoek woont en die elke zaterdagavond trouw op de kamer van mijn moeder lier voor haar komt spelen.

Aangezien ik echter nog niet zo goed op de hoogte was van de mogelijkheden en de techniek van de lier en ook voor Pieter een verkeerde lier in gedachte had, maakte ik een werk wat onuitvoerbaar was (misschien speelbaar voor harp of 2 lieren: een sopraan- en een altlier), maar wat ook op piano prachtig klinkt.
 

Ik zou deze 2^e prelude dan ook op het feest op de piano spelen.

Dit werk is wat traditioneler als de eerste prelude, en in dit stuk vinden we veel vaker het echte F groot akkoord. Vooral aan het einde van het stuk horen we een lang F groot –akkoord, waardoor we goed de prachtige milde klank van de

F groot drieklank kunnen horen met haar milde en lieve Venuskwaliteit.

     Dit stuk heeft veel gemeen met de eerste prelude, ook in het gebruik van de Venus-intervallen in de melodie en harmonie, en de prachtige delicate harmonieën en de tragische wendingen naar D klein in dit geval bv.

Toen duidelijk werd dat Pieter dit stuk niet kon uitvoeren heb ik nog een derde poging gedaan om een veel eenvoudiger prelude voor altlier en in F te maken.


 

Het is in zekere zin een eenvoudige versie van de 2 eerdere preludes met dezelfde harmonieën en intervallen / melodieën. Ook hier vinden we in het midden een tragische wending.

Toen ik bij Pieter kwam om dit hem voor te leggen bleek dat hij geen altlier had maar een sopraanlier. Maar Pieter heeft ook een harplier, die nog lager gaat zelfs als een altlier, en hij zou kijken of hij deze prelude op het feest zou kunnen spelen.

Op het moment van dit schrijven was dit natuurlijk nog niet bekend.
 

In ieder geval ligt het in mijn intentie om op het feest eerst de 2^e prelude te spelen, en dan de eerste prelude voor piano, omdat deze mijns inziens toch nog mooier, origineler en diepzinniger en ook smachtender en romantischer is als de 2^e prelude.

Marc van Delft,

DE ZEVEN PLANETEN-TONEN / -TOONSOORTEN: