14/ Mercurius:
Humor en Modernisme /
Mercurial artforms and Modernism
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [15: Expressionisme, Fr. Marc, Surrealisme]
Ondersubmenu 14:
Mercurius en de anarchie
Dada en de anarchie van de willekeur
Bologna: Mercury
Verder naar
Ondersubmenu 15:
Het Surrealisme (Dali, Miro, Margitte, Ernst)
Mercurius en de
anarchie van de willekeur
Jupiter hangt samen met orde, symmetrie en het rationele, wetten en gedragsregels. Het mercuriale element kenmerkt zich juist door de vrijheid, de bevrijding van de strenge wetten uit het verleden en starre tradities. Daardoor kan echter ook anarchie en wanorde ontstaan.
Schoonheid in de kunst wordt vaak bewerkstelligd door symmetrie en orde, chaos werkt vaak niet esthetisch.
Ook in de moderne kunst bewerkstelligt een zekere orde en structuur een esthetisch effect [zoals bv. bij Feininger]...
In de kunst van de Renaissance treffen we strenge wetten en regels aan, denk bv. aan het Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci, de Atheense school van Raffael [zie boven], of de muziek van Palestrina.
De 20e eeuwse mercuriale kunst kenmerkt
zich door vrijheid, onafhankelijkheid van gezag, regels, orde en symmetrie, men
kan beter zeggen : WILLEKEUR, waardoor ook vaak chaos ontstaat, maar ook
irrationele vervreemding zoals in de Dada en het Surrealisme...
Dada en de 'Ready-made'
Duchamps
'Een typisch dadaïstisch
kunstwerk was de ready-made, in principe niet meer dan een alledaags
voorwerp dat uit zijn context was gelicht en als kunstwerk werd tentoongesteld.'
'Deze cultus van het irrationele heeft een belangrijke invloed
gehad op het surrealisme van de jaren 20.' [citaten uit: 'De kunst van de 20e
eeuw' - Thoth]
Mercuriale trekken van de Dada
Het gaat bij de Dada om de bevrijding van iedere vorm van orde en gezag, om verwerping van iedere vorm van autoriteit, en om de totale vrijheid van de spelende kunstenaar, de vrije, spelende mens...
Ook gaat het bij de Dada ook om de exploratie van de wereld van het totaal irrationele, en om de beleving van de onbevangen naïviteit van het kleine kind, voor wie het leven een groot onbegrijpelijk wonder en raadsel is..
Het dada-isme is de
mercurius-kunst bij uitstek. Het vrije kind in de mens, de deugniet gaat hier een
vrolijks spel aan met het materiaal... Veel speelse, chaotische karikatuurkunst
en collages ed. is het resultaat...
Ook lijkt het wel op een soort 'Sjors van de Rebellenclub'-groepje, die zich
wilde afzetten tegen het deftige, Jupiter-achtige snobisme van het kunstestablishment...
We kunnen dat ook wel 'publiekje pesten' noemen, als ondeugende kinderen die
stoute dingen doen, kattenkwaad uithalen.... Ze wilden die zelfingenomen,
conservatieve heren wel eens even shockeren en wakker schudden....
Deze ietwat destructieve, anarchistische tendens werd
bewerkstelligd door een haat jegens het autoritaire gezag en de behoefte om met
een zeker strijdvaardig geweld al het oude te willen vernietigen en belachelijk
te maken.
Een toiletpot als kunstvoorwerp
naar voren brengen is net zoiets als je middelste vinger opsteken naar de
gevestigde orde, [naar brave, ingeslapen,
conservatieve burgerman en het establishment] ofwel je blote achterwerk laten
zien, zeggen dat je overal 'schijt aan hebt', met andere woorden: 'Val dood,
stelletje zijkerds, jullie kunnen me gestolen worden, ik pis op jullie, dikke
lul, boerelul, stelletje schijtlijsters, jullie kunnen mijn rug op, lul de
behanger, ik ben pissig, pisnijdig ! ....'
Duchamps en de mercuriale karikatuurkunst
Ook de parodie is kenmerkend.
Het bekendste
dada-werk is van Duchamps, een mercuriale deugniet en grapjurk, die op de
verheven Mona Lisa [uit de verheven en hoogstaande Jupiter-periode de
Renaissance] een snorretje tekende...
Dit kwam natuurlijk ook voort uit een strijdvaardige neiging al het oude te
willen vernietigen en op zijn minst belachelijk te willen maken....
Dada - Kurt Schwitters
Kurt Schwitters is de dada-ist
par exellence...
Mercurius hangt samen met het speelse, beweeglijke, a-symmetrische, het
onordelijke, dat zien we ook in deze binnenhuis-architectuur-vorm ofwel 'Merzbau'
van Schwitters... [installaties, gevuld met gevonden voorwerpen [hij had een
verzamelwoede voor buskaartjes, oude jurken en kapotte schoenen ed. ]
....]
Merzbau in Hannover
Kurt Schwitters - collages en de montagetechniek
Schwitters begon in 1918 van
gevonden voorwerpen [hij had een verzamelwoede voor buskaartjes, oude jurken en
kapotte schoenen ed. ] collages en 'Merzbau' [installaties, gevuld met
gevonden voorwerpen] te maken.
Tweelingen - de speeldrift......
Ook Kurt Schwitters was net zoals
Strawinsky Tweelingen van sterrenbeeld. [Mercurius is heerser over
Tweelingen]
Mercurius is de god van de handel en de kunstvorm die bij uitstek verbonden is
met de handel, namelijk de reclame, heeft altijd een mercuriaal, humoristisch
karakter.
De collages van Kurt Schwitters hebben een grote invloed gehad op de kunstvorm
van de reclame.
De collagevorm is typisch mercuriaal en heeft ook te maken met de
montagetechniek in de film en in de collage- , montage-achtige wijze van
componeren van Strawinsky.
Deze manier van componeren [de montagetechniek van Strawnisky] heeft ten doel om
je steeds op het verkeerde been te zetten en je te verrassen, waardoor de muziek
prikkelend is en een uitdaging voor je muzikale intelligentie vormt om het te
kunnen volgen. Het is dus nooit saai of voorspelbaar, het is grappig en
verfrissend en dus op de meest sympathieke en goede wijze 'mercuriaal'....
Grappig is ook het feit dat de I de mercurius-klank is, en dat Strawinsky en
Schwitters beiden I-woorden zijn....
De collages van Schwitters:
Cherry picture , 1921
As you like it, 1946
Schwitters collage 1887 - 1948
Verder naar
Ondersubmenu 15:
Het Surrealisme (Dali, Miro, Margitte, Ernst)
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [15: Expressionisme, Fr. Marc, Surrealisme]
__________________________________________________________
Schema van de 7 eeuwen van de 7 kunstgeschiedenisperioden
Hieronder een schema die iets laat zien
van mijn visie op de kunst- en muziekgeschiedenis in samenhang met de
planeten-archetypen, zoals ik dat op deze website en in mijn cursussen 'De
Beeldentaal van de kunst' en 'Kunst- en Muziekgeschiedenis'* naar voren breng:
_____________________________________________________________________________
Het gaat hier om de
1e 7 eeuwen van het 5e na-atlantische cultuurtijdperk, het zg.
Bewustzijns-ziele-tijdperk dat volgens Rudolf Steiner in het jaar 1413 begint,
maar wat zich al in de Late Middeleeuwen, de Gotische periode [rond 1200] begint
voor te bereiden.
In mijn visie wordt iedere eeuw min of meer sterk gekleurd door een
planeten-karakter en alles wat daarmee samenhangt. [natuurlijk zijn er lange
overgangsperiodes]
__________________________________________________________________
eeuw**:
15e
16e
17e
18e
19e
20e
21e
stijlperiode:
Gothiek/ Renais-
Barok Klassi-
Roman- Moder-
Post-
Vroeg-
sance
cisme
tiek
nisme moder-
renaissance
nisme
?
karakter: streng
verheven
groots zonnig
passie
humor dromerig
ascetisch koninklijk
deftig harmonieus
gevoel speels
mysterieus
planeet:
Saturnus Jupiter
Mars Zon
Venus
Mercurius Maan
(Jupiter)
heersende/zich
geestelijke adel grooton-
burgerij burgers
volk
volk,
emanciperende
stand koning dernemers
onderne- kunste-
midden-
vrouwen
klasse:
(koning)
mers naars
stand jeugd
etc.
staatsvorm(en): theocratie aristo- absolu- republiek
republiek demo-
socialis-
cratie tisme
cratie tische
verzorgingsstaat
dominerende
architec- beeld-
schilder-
muziek
poezie en
danskunst levenskunst
kunstvorm:
tuur
houwkunst kunst
en (absoluut)
literatuur tv. cinema
karmakunst
kathedraal
standbeeld reliëfkunst [symfonie] theater,
reclame
kunst in
drama commerciële
dienst
muziek v.h.
leven
Bijvoorbeeld:
Dom
van Michel- Rembrand
Mozart Novalis Nijinsky levenskunste-
Keulen angelo Barokinte- Beethoven Wagner Michael
naar, de taak
rieur
Bronté Jackson van iedere mens
typerende kerk- hofmuziek
ceremoniële concert- salonmuziek Jazz, pop
therapetische
muziek- muziek koormuziek muziek
& muziek, lied,
lyrisch volksmu- muziek, gebruiks-
genres: missen madrigalen opera, ora-
symfonie, pianostuk, ziek, expe- muziek, impro-
motetten ceremoni- torium, con- sonate,
symfonisch rimentele visatorische mu-
ële muziek certen voor kamer-
gedicht, mu- muziek ziek, New age
canzona's academiën muziek,
ziekdrama dansmu- muziek
hofdansen
komische [Wagner] ziek, mtv
opera
________________________________________________________________________________
* In de cursus 'Kunst- en muziekgeschiedenis' veelal zonder theoretische uitleg over de planeten-archetypen, omdat dit een meer algemene cursus is, die ook geschikt is voor mensen zonder interesse in-. of kennis van astrologische symboliek of astrologische archetypen, en spirituele- dan wel antroposofische interessen.
** -Overigens, in mijn visie begint een nieuwe 'eeuw' niet rond een --00
jaartal, maar over het algemeen wordt een nieuwe tijdgeest merkbaar tussen --10
en --20.
De 20e eeuw begon bv. na de 1e wereldoorlog, na 1918. Rond 1900 zaten we nog
midden in de nabloei van de Romantische periode.
De 'nieuwe eeuw' begint meestal na een grote politieke omwenteling.
Bv. : 1413: Eerste ontdekkingsreis van Hendrik de zeevaarder, opbloei van de
kunsten in Italië; Rond 1510: Magelhaes maakt de eerste wereldreis, de Azteken
en Inka's worden door de Spanjaarden verslagen; 1618: Uitbraak 30-jarige oorlog;
1713: Vrede van Utrecht, 1715: Lodewijk de 14e sterft, begin van de Verlichting;
1814: Weens congres, hervorming van Europa, 1815: Napoleon definitief verslagen
bij Waterloo; 1917: Russische revolutie en inmenging VS in de 1e wereldoorlog,
einde supermacht van Engeland, alle keizerrijken zijn ten val gebracht, totale
hervorming van Europa;
Op dit moment leven wij dus nog midden in het Modernisme van de 20e eeuw.
Tussen 2010 en 2020 zal een grote omwenteling plaatsvinden waarna de nieuwe eeuw
kan beginnen met een geheel andere tijdsgeest.
De 7 zielelagen in samenhang met de
planeten:
Saturnus Kruin Geweten Superego ouderdom
Jupiter Hoofd Denken redelijkheid denken 50er
Mars Keel Spreken daadkracht 40er
Zon Hart Voelen Ego = IK voelen 20-40
Venus Bovenbuik Passie verlangen puber
Mercurius
Buik
begeerte
Libido willen
kind
ledematen beweging
speelsheid
Maan
geslacht driften
onderbewuste klein
kind
______________________________________________________
Enige kenmerken van de Planetentypen:
Saturnustype: Ascetische wijsgeer,
kamergeleerde, monnik, onderzoeker
Strenge moralist, integer tot op het bot, religie, wetenschap, trouw, jaloezie
Jupitertype: Wijze leider,
koning, orde, wetten, beschaving, verheven
Autoritair, arrogant, hoogmoedig, hoopvol, logisch denken, hoge heren
Marstype: Doener, willer,
strijder, ondernemer, held, stoere macho
Toorn, daadkracht, grote mond, ijzeren wil, leger, standvastig, moedig
Zonnetype: Stralend charisma,
vriend, redder in nood, held, evenwichtig
gerechtigheid, traagheid, modelburger, zonnig, vrolijk, de gelijke, de broeder
Venustype: Verliefde
kunstenaarsziel, het mooie meisje, passie, verlangen
lief, gulzig, gevoelsextremen, schoonheid, mystiek, ontvangend, kunstzin
Mercuriustype: Speels, vlot,
snel, humor, beweeglijk, nieuwsgierig, flitsend
snel associatief denken, intelligentie, dans, sport, hebzucht, uitgekookt,
charme
Maantype: Dagdromer, passieve
levensgenieter, stemmingswisselingen, lust
wellust, voorzichtigheid, libido, sex, eten-drinken, luieren, grillig,
meeloper
_________________________________________________