14/ Mercurius:
Humor en Modernisme /
Mercurial artforms and Modernism
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [15: Expressionisme, Fr. Marc, Surrealisme]
Hermes [Mercurius]
Ondersubmenu 9:
De emancipatie van de danskunst in de 20e eeuw
Het folklorisme en
het Primitivisme in kunst en muziek
Bologna: Mercury
Verder naar
Ondersubmenu 10:
Abstracte kunst en het vrij spelende kind in de mens (Kandinsky)
De emancipatie van de Danskunst
De danskunst is bij uitstek
de kunstvorm van Mercurius, aangezien zij het meest beweeglijk is [zie boven]...
In
Frankrijk was de dans en het Ballet altijd erg populair geweest.
In het Rusland van de 19e eeuw
maakte zij een grote bloei en ontwikkeling door...
Ook het sprookjesballet is in
dat opzicht karakteristiek, en heeft verwantschap met de belevingswereld van de
kinderen.
De 20e eeuw als eeuw van Mercurius en de danskunst - Strawinsky
De 20e eeuw is in mijn visie
bij uitstek de eeuw van Mercurius.
De meest toonaangevende componist van de 20e
eeuw was Igor Strawinsky, een Tweelingen van sterrenbeeld [Mercurius is de
Heerser over Tweelingen, Tweelingen hangt samen met de speeldrift...] en hij
schreef bijna uitsluitend Balletmuziek.
Strawinsky's sterrenbeeld Tweelingen, de speeldrift...
Vooral de muziek van zijn 2e periode, de Neoklassieke
periode, is
zeer mercuriaal. Het heeft een humoristische parodiestijl...
Het Russisch Folklorisme en de danskunst
Strawinsky's eerste grote
Balletmuziek was de Vuurvogel voor het Russische Ballet van Diaghilew in 1909.
Nog in de Russisch folkloristische stijl.
Dit zou een beeldend equivalent van de Vuurvogel kunnen zijn, 'Bashtchelik' van Edmund Dulac. Een sprookjesboek-illustratie in Russisch Folkloristische stijl. Alles lijkt hier in beweging te zijn...
Na Petrouschka, 1911 [het clownstype! -zie later!!], componeerde Strawinsky het ballet 'Le sacre du printemps', 1912-13. Kenmerkend voor het Russisch Folklorisme is de enorme kracht en vitaliteit. Veel rode kleuren die ook een sterke marciale trek verraden...
Bilibin, Russisch
folkloristische sprookjesboek-illustraties ed.
Een veldslag, dit had wel mooi bij de Sacre gepast....
Veel felle kleuren, dat hoort ook wel bij de kinderwereld, die immers van felle kleuren houden, snoepkleren, denk bv. aan het snoep op de kermis...
Het Primitivisme
Verwant aan het Folklorisme is
het Primitivisme .
In feite gaat het bij de 20e eeuwse kunst er vaak om om in contact te komen met
'het innerlijke kind', ofwel 'het kind in de mens'. Veel 20e eeuwse kunst
vertoont dus overeenkomst met de kinderteken-stijl.
Niet alleen dat, maar ook werd inspiratie gezocht bij de kunst
van primitieve volkeren, bv. primitieve Afrikaanse kunst, zoals met
Picasso het geval was.
Veel 20e eeuwse kunst vertoont ook een soort simpele directheid,
zoals met Picasso en het Expressionisme het geval is, felle kleuren, waar
ook kleine kinderen en primitieve volkeren van houden.
In de muziek ontstond het 'Primitivisme', waarvan de 'Le
Sacre du printemps' [1912] van Strawinsky het beroemdste voorbeeld is. Ook
Bartoks 1e pianoconcert of Prokofiefs Skytische suite zijn bekende voorbeelden.
Het gaat dan vaak om zeer eenvoudige melodieën soms zich hamerend
of ostinato herhalende eentoons-, 2toons- of 3-toonsmelodieën, zoals met
Indianenmuziek het geval is. Meestal is dit gecombineerd met agressieve of
barbaarse muzikale gebaren, muziek die duidelijk helemaal vanuit de wilspool
komt.
Ook hierin komt de dyonisische dans weer terug zoals met de 'Sacre'
het geval is, de extatische roesdans van de primitieve volkeren voor de
natuurgeesten. Bij de Sacre gaat het zelfs om een primitief offerritueel waarbij
het lenteoffer, een meisje, een maagd, zichzelf zodanig tot uitzinnige extase
moet brengen in de dans dat ze eraan sterft.
Henry Rousseau
1844-1910
Virgin Forest
Een voorloper van het Primitivisme is Rousseau. Zijn kunst herinnert aan de simpele directheid en kinderlijkheid van de kunst van bepaalde primitieve culturen, en het is dan ook wel weer typerend dat men dit soort plaatjes vaak ziet op de platenhoezen voor Strawinsky's 'Le Sacre du printemps'...
Jaguar die een paard aanvalt -1910 [De Sacre du printemps stamt uit 1912]
Chagall
In de kunst van Chagall zie ik
een equivalent met het Russisch folklorisme zoals bv. in Petrouchka van
Strawinsky. Hier ook weer felle 'snoepkleuren' die kenmerkend zijn voor het
Folklorisme. Je ziet bij hem de wereld van het gewone volk, de wereld van de dieren, in een
soort vrolijke, speelse en chaotische droomwereld...
Zoals Jupiter samenhangt
met orde en symmetrie, zo hangt Mercurius samen met het element van de chaos,
het a-symmetrische, het onverwachte, het speelse, en niet zozeer met het schone
en esthetische zoals Venus... Daarom kan veel mercuriale kunst ook 'lelijk' zijn
in de 19e eeuwse zin van het streven naar verfijnde schoonheid.
The juggler, 1943
Musicians
Chagall: The fall of the angel
The village
______________________________
Verder naar
Ondersubmenu 10:
Abstracte kunst en het vrij spelende kind in de mens (Kandinsky)
Terug naar het menu favoriete kunst
naar het volgende menu [15: Expressionisme, Fr. Marc, Surrealisme]
__________________________________________________________
Schema van de 7 eeuwen van de 7 kunstgeschiedenisperioden
Hieronder een schema die iets laat zien
van mijn visie op de kunst- en muziekgeschiedenis in samenhang met de
planeten-archetypen, zoals ik dat op deze website en in mijn cursussen 'De
Beeldentaal van de kunst' en 'Kunst- en Muziekgeschiedenis'* naar voren breng:
_____________________________________________________________________________
Het gaat hier om de
1e 7 eeuwen van het 5e na-atlantische cultuurtijdperk, het zg.
Bewustzijns-ziele-tijdperk dat volgens Rudolf Steiner in het jaar 1413 begint,
maar wat zich al in de Late Middeleeuwen, de Gotische periode [rond 1200] begint
voor te bereiden.
In mijn visie wordt iedere eeuw min of meer sterk gekleurd door een
planeten-karakter en alles wat daarmee samenhangt. [natuurlijk zijn er lange
overgangsperiodes]
__________________________________________________________________
eeuw**:
15e
16e
17e
18e
19e
20e
21e
stijlperiode:
Gothiek/ Renais-
Barok Klassi-
Roman- Moder-
Post-
Vroeg-
sance
cisme
tiek
nisme moder-
renaissance
nisme
?
karakter: streng
verheven
groots zonnig
passie
humor dromerig
ascetisch koninklijk
deftig harmonieus
gevoel speels
mysterieus
planeet:
Saturnus Jupiter
Mars Zon
Venus
Mercurius Maan
(Jupiter)
heersende/zich
geestelijke adel grooton-
burgerij burgers
volk
volk,
emanciperende
stand koning dernemers
onderne- kunste-
midden-
vrouwen
klasse:
(koning)
mers naars
stand jeugd
etc.
staatsvorm(en): theocratie aristo- absolu- republiek
republiek demo-
socialis-
cratie tisme
cratie tische
verzorgingsstaat
dominerende
architec- beeld-
schilder-
muziek
poezie en
danskunst levenskunst
kunstvorm:
tuur
houwkunst kunst
en (absoluut)
literatuur tv. cinema
karmakunst
kathedraal
standbeeld reliëfkunst [symfonie] theater,
reclame
kunst in
drama commerciële
dienst
muziek v.h.
leven
Bijvoorbeeld:
Dom
van Michel- Rembrand
Mozart Novalis Nijinsky levenskunste-
Keulen angelo Barokinte- Beethoven Wagner Michael
naar, de taak
rieur
Brontë Jackson van iedere mens
typerende kerk- hofmuziek
ceremoniële concert- salonmuziek Jazz, pop
therapetische
muziek- muziek koormuziek muziek
& muziek, lied,
lyrisch volksmu- muziek, gebruiks-
genres: missen madrigalen opera, ora-
symfonie, pianostuk, ziek, expe- muziek, impro-
motetten ceremoni- torium, con- sonate,
symfonisch rimentele visatorische mu-
?le muziek certen voor kamer-
gedicht, mu- muziek ziek, New age
canzona's academiën muziek,
ziekdrama dansmu- muziek
hofdansen
komische [Wagner] ziek, mtv
opera
________________________________________________________________________________
* In de cursus 'Kunst- en muziekgeschiedenis' veelal zonder theoretische uitleg over de planeten-archetypen, omdat dit een meer algemene cursus is, die ook geschikt is voor mensen zonder interesse in-. of kennis van astrologische symboliek of astrologische archetypen, en spirituele- dan wel antroposofische interessen.
** -Overigens, in mijn visie begint een nieuwe 'eeuw' niet rond een --00
jaartal, maar over het algemeen wordt een nieuwe tijdgeest merkbaar tussen --10
en --20.
De 20e eeuw begon bv. na de 1e wereldoorlog, na 1918. Rond 1900 zaten we nog
midden in de nabloei van de Romantische periode.
De 'nieuwe eeuw' begint meestal na een grote politieke omwenteling.
Bv. : 1413: Eerste ontdekkingsreis van Hendrik de zeevaarder, opbloei van de
kunsten in Italië; Rond 1510: Magelhaes maakt de eerste wereldreis, de Azteken
en Inka's worden door de Spanjaarden verslagen; 1618: Uitbraak 30-jarige oorlog;
1713: Vrede van Utrecht, 1715: Lodewijk de 14e sterft, begin van de Verlichting;
1814: Weens congres, hervorming van Europa, 1815: Napoleon definitief verslagen
bij Waterloo; 1917: Russische revolutie en inmenging VS in de 1e wereldoorlog,
einde supermacht van Engeland, alle keizerrijken zijn ten val gebracht, totale
hervorming van Europa;
Op dit moment leven wij dus nog midden in het Modernisme van de 20e eeuw.
Tussen 2010 en 2020 zal een grote omwenteling plaatsvinden waarna de nieuwe eeuw
kan beginnen met een geheel andere tijdsgeest.
De 7 zielelagen in samenhang met de
planeten:
Saturnus Kruin Geweten Superego ouderdom
Jupiter Hoofd Denken redelijkheid denken 50er
Mars Keel Spreken daadkracht 40er
Zon Hart Voelen Ego = IK voelen 20-40
Venus Bovenbuik Passie verlangen puber
Mercurius
Buik
begeerte
Libido willen
kind
ledematen beweging
speelsheid
Maan
geslacht driften
onderbewuste klein
kind
______________________________________________________
Enige kenmerken van de Planetentypen:
Saturnustype: Ascetische wijsgeer,
kamergeleerde, monnik, onderzoeker
Strenge moralist, integer tot op het bot, religie, wetenschap, trouw, jaloezie
Jupitertype: Wijze leider,
koning, orde, wetten, beschaving, verheven
Autoritair, arrogant, hoogmoedig, hoopvol, logisch denken, hoge heren
Marstype: Doener, willer,
strijder, ondernemer, held, stoere macho
Toorn, daadkracht, grote mond, ijzeren wil, leger, standvastig, moedig
Zonnetype: Stralend charisma,
vriend, redder in nood, held, evenwichtig
gerechtigheid, traagheid, modelburger, zonnig, vrolijk, de gelijke, de broeder
Venustype: Verliefde
kunstenaarsziel, het mooie meisje, passie, verlangen
lief, gulzig, gevoelsextremen, schoonheid, mystiek, ontvangend, kunstzin
Mercuriustype: Speels, vlot,
snel, humor, beweeglijk, nieuwsgierig, flitsend
snel associatief denken, intelligentie, dans, sport, hebzucht, uitgekookt,
charme
Maantype: Dagdromer, passieve
levensgenieter, stemmingswisselingen, lust
wellust, voorzichtigheid, libido, sex, eten-drinken, luieren, grillig,
meeloper
_________________________________________________