Verder naar: De18e eeuw [Laat-Barok, Rococo, Neoclassicisme / The 18th century [Late-baroque, Rococo, Neo Palladionism
Terug naar het algemene submenu over Oude kunst
Terug naar het Menu
over 'Beschouwingen over Kunstgeschiedenis' [favoriete kunst]
De Noordelijke schilderkunst van de 17e eeuw
-
De Gouden eeuw van de Hollandse meesters
The golden age of the Dutch painters of the 17th
century
Zie onderaan voor meer informatie over de planeten en de
kunstgeschiedenisperioden.
Rembrand
Harmenszoon van Rijn: The nightwatch, 1642
Kenmerken van de schilderkunst van de 'Gouden eeuw'
De kunst van de Hollandse meesters uit de 17e eeuw kan men niet vergelijken met
de overdadige en frivole Barokkunst uit de katholieke Zuidelijke landen....
De Mars-impuls van de 17e eeuw komt hier op een andere manier naar voren,
namelijk in de emancipatie van de 'marsklasse', namelijk het leger en de rijkere
burgers, de 'ondernemers'. Deze klasse was de werkgevers van de schilders uit de
17e eeuw, 'de gouden eeuw' van de schilderkunst in bv. Amsterdam, in die tijd
'Het Athene van het Noorden' genoemd. Zoals de bouwkunst [kathedralen bv.] sterk
verbonden is met de geestelijke stand in de Gotiek [Saturnus], de beeldhouwkunst
met de adel in de Renaissance [Jupiter: Renaissancetuinen met beelden ontstaan]
[wat zich in de Barok voortzet, oa. ook in de vele reliëfs] , zo is de
schilderkunst verbonden met de ondernemers-'marsklasse' uit de 17e eeuw, de
Barokperiode...
Het beroemdste schilderij uit de 17e eeuw, het pronkstuk uit het Rijksmuseum is
Rembrands 'Nachtwacht', wat ook werkelijk deze Marsklasse, die van het leger
[politie] als onderwerp heeft.... Aangezien Holland nog steeds in oorlog met de
Spanjaarden was [de 80-jarige oorlog vond haar einde in 1648] was er voor de
veiligheid in de stad het gilde van 'de schutters', voor wie het genre der
'Schutterijstukken' ontstond... De 'Nachtwacht' was een beter en meer vrij, speels
en origineel schutterstuk....
Verder waren de rijke handelsondernemers vooral de werkgevers voor het
schildersgilde. Deze stand zou ik de 'marsklasse' willen noemen... [de schutters
horen letterlijk tot de klasse van het leger en de politie...]
Het karakter van de kunst van de Hollandse meesters zou ik echter zeker niet als
'Marciaal' willen aanduiden. De Noordelijke volkeren die zich met de
'denkrichting' van het Christendom, het Protestantisme verbonden, neigen eerder
tot het Saturnale, bedachtzame en introverte karakter, in tegenstelling tot de
meer vrolijke, uitbundige en Barokke zuiderling uit Spanje, Italië, Frankrijk
en Zuid-Duitsland...
Uit de kunst van de Hollandse meesters spreekt eerder een bedachtzame en
integere beschaving. De gekozen onderwerpen zijn ook in het geheel niet 'Barok'.
Mythologische thema's komen hier zelden voor.
Wat wel ook een duidelijke Mars-impuls is, is het feit dat de mensen in die periode met beide benen op de
aarde kwamen en dat de kunst van de 17e eeuwse Hollandse meesters een
uitdrukking van 'realisme' is. Voor het eerst lukt het [onder invloed van de
wetenschap en het materialisme] om de wereld zo te schilderen zoals
hij er werkelijk uitziet. [zoals op een foto]
Men kan eventueel aan deze 3 principes denken:
Saturnus
Jupiter
Mars
Gotiek
Renaissance en Barok 17e eeuwse Hollandse meesters
Religie
Kunst
Wetenschap
Geest
Ziel
Lichaam
Naar boven gericht naar beneden gericht
Religieuze
kunst mythologische thema's Realisme
Saturnusstand Jupiterstand
Marsstand
Geestelijke stand
Adel Burgerij, ondernemers en
schutters
Noordelijke impuls Zuidelijke
impuls Noordelijke impuls
Rembrand, Vermeer & Ruysdael
Zoals men in de Renaissance een drieheid van
grote kunstenaars aantreft, zo heb ik mij afgevraagd of er bij de Hollandse
meesters ook 3 grootheden waren die boven de andere kunstenaars uitsprongen.
Natuurlijk geldt Rembrand dan als de grootste en bekendste, maar men heeft de
indruk dat hij op de voet wordt gevolgd in waarde en status door Vermeer.
Men kan in Rembrand duidelijk trekken ontdekken van de saturnale,
diepzinnige denkersnatuur, terwijl schoonheid, elegantie, verfijning en
meer Italiaans aandoende heldere kleuren kenmerkend zijn voor Vermeer,
waarin we dan meer het gevoelselement kunnen ontwaren.
Een duidelijke wilsnatuur in de schilderkunst van die tijd is natuurlijk
de meer Barokke Rubens, die echter in de katholieke zuidelijke
Nederlanden vertoefde en daardoor meer affiniteit met de zuidelijke Barok
vertoont. Men kan hem eventueel als derde grootheid naar voren brengen, als
representant van het wilsaspect.
Wil men echter een representant van de Noordelijke Nederlanden een schilder naar
voren brengen die meer verwantschap met de andere Noordelijke Nederlanders van
de Gouden eeuw vertoont, dan zou ik daarbij denken aan Ruysdael, de
schilder van dramatische landschappen die het Nederlandse landschap 'grandeur'
verleende...
Denken
Voelen
Willen
[Saturnus, Jupiter, Mercurius] [Venus,
Zon,
Maan]
[Mars, Jupiter, Zon/Leeuw]
Diepzinnige wijsgeren en/of Vaak jongestorven, feminine Strijdersnaturen, bereiden
geleerden = Saturnus/Jupiter
Venusnaturen; lieflijk, mooi,
vaak een nieuwe tijd voor
of humoristen=Mercurius
teer, delicaat, verfijnd, vaak zoals Michelangelo
[Barok],
soms conservatief, worden Italiaans of
affiniteit met Italië Beethoven [Romantiek],
vaak oeroud [bv. Goethe] zoals Mozart,
Vermeer e.a. Schönberg [Modernisme]
[denken - heeft
affiniteit [voelen
heeft affiniteit met
[willen heeft affiniteit met
met het verleden, bv. Bach] het heden] [soms
lichtvoetig] de toekomst!]
Wijsheid,
wetenschap,
thematiek: Liefde [schoonheid] Moed, thematiek: Eer...
Geloofstrouw,
religie;
[de vrouw, de
Madonna]
Heldendom, strijd,
of milde ironie, afstand;
[het Maagdelijke blauw...]
rebellie, vernieuwing,
op zoek naar wetmatig- het
esthetische, levensvreugde, conflicten met gezag;
heden, de orde der dingen charme, gratie,
elegantie;
weerbarstig, grandeur;
bv. Religieuze muziek-Bach Italiaanse charme en
gratie; Politiek, revolutie;
Rembrand [=Saturnus] Vermeer Ruysdael
[diepzinnige uitdrukking
van Verfijnde schilder van ele-
Dramatische landschappen
de wijsheid v.d. ouderdom, gante
jongedames, zeer es- met dreigende wolkenluch-
tragiek, zelfportretten, donker, thetisch, affiniteit met
Itali- ten; gaf 'Hollandse landschap
diep religieus,
diep menselijk] aanse
stijl, licht, veel blauw; 'grandeur', woeste eiken,
Affiniteit met Italiaanse Re-
wilde watervallen...
naissance, heldere kleuren;
Jan Steen=Mercurius
Rubens [=typisch Barok]
[Gotiek]
[Renaissance] [Barok]
Rembrand Harmenszoon van Rijn
1606-1669
In Rembrand kan men de diepzinnigheid aantreffen
die kenmerkend is voor een meer Saturnaal getinte denkersnatuur. Zijn werk is
vaak vrij donker en doet mij vaak daardoor somber aan. We zien vaak oude mensen,
[vaak 'Chronostypen', oude mannen met baarden...] en de uitdrukking van wijsheid
en diepgang in de portretten van de mensen die hij heeft vereeuwigd. Dat wordt
nog duidelijker in zijn zelfportretten, waarin hij hoe langer hoe meer de
diep-menselijke tragiek en de eenzaamheid, maar ook de doorleefde wijsheid
vastlegt van een door intense levenservaringen getekend persoon. Ook het genre
van het zelfportret is kenmerkend voor de moderne IK-mens van het
Bewustzijns-ziele-tijdperk. De affiniteit met donkerte, ouderdom, tragiek,
eenzaamheid, diepzinnigheid, wijsheid wijst op een affiniteit met het
Saturnus-element. Saturnus als brenger van het noodlot en de ouderdom was wel
een levensthema waardoor Rembrand bezocht werd toen hij in de 2e helft van zijn
leven in toenemende mate geplaagd werd door armoede en eenzaamheid, nadat al
zijn geliefden hem een voor een kwamen te ontvallen...
The anatomical lesson of Nicolas Tulp, 1632
De anatomische les van Nicolaas Tulp , 1632
Aan dit schilderij kunnen we ervaren dat de mensen in de 17e eeuw nu volledig
met beide voeten op aarde zijn komen te staan en de wetenschap volop bezig is
met het onderzoek van de stoffelijke wereld en het stoffelijke lichaam. We zijn
nu in een duister tijdperk van het Materialisme aangeland.... We zouden dat
eventueel ook de Mars-impuls van het Realisme kunnen noemen. Niet alleen in de
wetenschap, maar ook in de kunst is de mens nu bezig om zich diep te verbinden
met de uiterlijke, stoffelijke wereld, en in de kunst wordt deze wereld
nauwgezet bestudeerd en nageschilderd. Sinds de Gotiek bewoog de ontwikkeling
zich in deze richting maar pas in de 17e eeuw lukt dit ten volle. Ook de donkere
kleuren van de kunst van de Hollandse meesters drukt uit dat we de mooie en vaak
ook vrolijke, lichte mythische en religieuze fantasie-werelden [die we nog in de
Italiaanse Renaissance hadden] vaarwel zeggen en in de duistere wereld van de
stof afdalen, en daar ook geconfronteerd worden met een sfeer waar leed en
duisternis, zwaarte en somberheid leeft....
The sacrifice of Abraham / Het offer van
Abraham;
Abraham staat op het punt zijn zoon Isaak te offeren, maar een engel houdt hem
tegen. Abraham is het kenmerkende Saturnustype wat we zo vaak bij Rembrand
aantreffen, een oude man met baard.
The Jewish bride / Het Joodse bruidje, 1665
Selfportrait / Zelfportret uit 1660
Selfportrait / Zelfportret. 1658
Johannes Vermeer
1632-1675
Schoonheid, elegantie, verfijning en meer
Italiaans aandoende heldere kleuren zijn kenmerkend zijn voor Vermeer,
waarin we dan meer het gevoelselement kunnen ontwaren. Ook voor de
onderwerpen geldt dat. Vaak zien we lieftallige jongedames in elegante
situaties. Hij heeft dus duidelijk een affiniteit met het meer vrouwelijke
Venus-element.
We zien daardoor ook een zekere verwantschap met de verfijnde esthetiek van
Raffael. Bij beiden zien we de heldere Maagdelijke kleur blauw sterk naar voren
komen, die we bij andere Hollandse meesters vergeefs kunnen zoeken...
Beide schilders zijn jonggestorven genieën, die door velen als de
grootste schilders aller tijden worden gezien....
-Citaat: 'Rafaëls roem als grootste schilder van de West-Europse kunst zal
ondanks oppositionele geluiden aan het begin vn de 20e eeuw ook in de toekomst
wel standhouden'. [uit: Schilderkunst van de Renaissance - Taschen]
-Citaat: 'Vermeers reputatie als één van de grootste schilders aller tijden
dateert uit de vorige eeuw'. [uit: Nederlandse schilders van de 17e eeuw -
Christopher Wright]
Vermeer werd in de Romantische periode herontdekt, wat natuurlijk
kenmerkend is, aangezien deze periode ook de meeste affiniteit met de lieflijke,
tere en feminiene Venus-esthetiek vertoont, die we ook bij Raffael en Vermeer
aantreffen....
The girl with the pearl earring
Het meisje met de paarlen oorring.
gezien de recentelijke gelijknamige film kunnen we dit schilderij als de
quintesens van de Vermeerse Venus-stijl opvatten.... Bezie ook de prachtige
blauwe kleur...
Vieuw of Delft
, 1658
Gezicht op Delft, 1658
Ook dit schilderij geldt als een van de grootste meesterwerken aller tijden door
de verstilling en de harmonie die eruit spreekt.
Joung woman, stting at the spinet, 1675
Jonge vrouw, zittend aan het spinet, 1675
Elegantie, lieflijkheid en verfijning, en de prachtige blauwe kleur van haar
jurk...
_jpg.jpg)
Writing woman / Schrijvende vrouw
`De beschouwer zal ongetwijfeld fantaseren dat deze jonkvrouw een liefdesbrief
aan het schrijven is....
The kitchenmaid, 1660
De keukenmeid / het melkmeisje, 1660
Let op de fraaie blauwe kleur...
The girl with the pearl earring
Het meisje met de parel, de kwintessens van Vermeers kunst..
Jacob van Ruysdael
1628/29-1682
Ik wees al eerder op Rubens als typische
zuidelijke Barok-representant van het wilsmatige karakter in de schilderkunst
van de 17e eeuwse Lage Landers.
Wil men echter een representant van de Noordelijke Nederlanden een
schilder naar voren brengen die meer verwantschap met de andere Noordelijke
Nederlanders van de Gouden eeuw vertoont, dan zou ik daarbij denken aan Ruysdael,
de schilder van dramatische landschappen die het Nederlandse landschap
'grandeur' verleende...
Dreigende wolkenluchten, woeste eiken en wilde watervallen treffen we bij hem
aan. Men zou hem dan in zekere zin de meest 'Barokke' schilder van de
Noordelijke Nederlanders kunnen noemen....
Een zeer dramatisch, dreigend en stormachtig zeegezicht
The great oak
De eik is de Marsboom, wat we aan dit schilderij wellicht duidelijk kunnen
ervaren...
Slika
Face on Haarlem / Gezicht op Haarlem, 1672
The forest / Het woud
A_Landscape_with_a_Ruined_Castle_and_a_Church
The wheatfield
Het korenveld
waterval in een bergachtig noordelijk landschap
waterfog in a northern mountainlandscape
The windmill at wijk bij Duurstede, 1670
Waterfall in a rocky landscape, 1660
Landscape with waterfall, 1670
Waterfall with a castle built on the rock, 1665
Jan Steen
1625/26-79
Als we de denkersnaturen beschouwen kunnen we
daarin eigenlijk 2 typen onderscheiden, de meer zware, serieuze en diepzinnige
Saturnus-typen, zoals Rembrand en J.S. Bach. Maar er zijn ook de meer mercuriale
denkersnaturen, die het leven als een comedy beschouwen en alles beschouwen met
een soort milde wijsheid en milde ironie. De oude Saturnus-leeftijd kan tragiek
en lijden brengen, maar ook een wijze afstandelijkheid, waardoor je het leven
met milde humor kan gaan bekijken zoals we dat ook kunnen ervaren in een werk
als 'Falstaff' van Verdi, of de 8e symfonie van Beethoven.
Er zijn dus ook mercuriaal getinte denkerstypen zoals Haydn en Molière. Ook de
combinatie tussen beide is mogelijk, vandaar dat een sterk saturnaal getint volk
zoals de Engelsen tegelijkertijd de bekende 'engelse humor' hebben, en tot
zelfspot in staat zijn. Om die rede voelde Haydn zich waarschijnlijk erg thuis
in Londen, en ook bv. Maarten Toonder vertoont die combinatie van afstandelijke,
mercuriale ironie en mysterieuze, saturnaal aandoende magische landschappen met
oude bomen ed. Hij verhuisde naar Ierland. Dezelfde combinatie treffen we aan
bij bv. Arthur Rackham...
Kijken we vanuit dit perspectief naar de Hollandse meesters, dan kunnen we
zeggen dat Jan Steen natuurlijk bij uitstek de schilder is van de humoristische
taferelen uit het dagelijkse leven waar hij met een zekere ironie naar kijkt....
De schoolklas
Sint Nicolaasavond
The droll farm
The Feast
The merry family
How the oldies did sing / Wie die Alten sungen
Verder naar: De18e eeuw [Laat-Barok, Rococo,
Neoclassicisme / The 18th
century [Late-baroque, Rococo, Neo Palladionism
Terug naar het algemene submenu over Oude kunst
Terug naar het Menu
over 'Beschouwingen over Kunstgeschiedenis' [favoriete kunst]
_______________________________________________________
Schema van de 7 eeuwen van de 7 kunstgeschiedenisperioden
Hieronder een schema die iets laat zien
van mijn visie op de kunst- en muziekgeschiedenis in samenhang met de
planeten-archetypen, zoals ik dat op deze website en in mijn cursussen 'De
Beeldentaal van de kunst' en 'Kunst- en Muziekgeschiedenis'* naar voren breng:
_____________________________________________________________________________
Het gaat hier om de
1e 7 eeuwen van het 5e na-atlantische cultuurtijdperk, het zg.
Bewustzijns-ziele-tijdperk dat volgens Rudolf Steiner in het jaar 1413 begint,
maar wat zich al in de Late Middeleeuwen, de Gotische periode [rond 1200] begint
voor te bereiden.
In mijn visie wordt iedere eeuw min of meer sterk gekleurd door een
planeten-karakter en alles wat daarmee samenhangt. [natuurlijk zijn er lange
overgangsperiodes]
__________________________________________________________________
eeuw**:
15e
16e
17e
18e
19e
20e
21e
stijlperiode:
Gothiek/ Renais-
Barok Klassi-
Roman- Moder-
Post-
Vroeg-
sance
cisme
tiek
nisme moder-
renaissance
nisme
?
karakter: streng
verheven
groots zonnig
passie
humor dromerig
ascetisch koninklijk
deftig harmonieus
gevoel speels
mysterieus
planeet:
Saturnus Jupiter
Mars Zon
Venus
Mercurius Maan
(Jupiter)
heersende/zich
geestelijke
adel grooton-
burgerij burgers
volk
volk,
emanciperende
stand koning dernemers
onderne- kunste-
midden-
vrouwen
klasse:
(koning)
mers naars
stand jeugd
etc.
staatsvorm(en): theocratie aristo- absolu- republiek
republiek demo-
socialis-
cratie tisme
cratie
tische
verzorgingsstaat
dominerende
architec- beeld-
schilder-
muziek
poezie en
danskunst levenskunst
kunstvorm:
tuur
houwkunst kunst
en (absoluut)
literatuur tv. cinema
karmakunst
kathedraal
standbeeld reliëfkunst [symfonie] theater,
reclame
kunst in
drama commerciële
dienst
muziek v.h.
leven
Bijvoorbeeld:
Dom
van Michel- Rembrand
Mozart Novalis Nijinsky levenskunste-
Keulen angelo Barokinte- Beethoven Wagner Michael
naar, de taak
rieur
Brontë Jackson van iedere mens
typerende kerk- hofmuziek
ceremoniële concert- salonmuziek Jazz, pop
therapetische
muziek- muziek koormuziek muziek
& muziek, lied,
lyrisch volksmu- muziek, gebruiks-
genres: missen madrigalen opera, ora-
symfonie, pianostuk, ziek, expe- muziek, impro-
motetten ceremoni- torium, con- sonate,
symfonisch rimentele visatorische mu-
?le muziek certen voor kamer-
gedicht, mu- muziek ziek, New age
canzona's academiën muziek,
ziekdrama dansmu- muziek
hofdansen
komische [Wagner] ziek, mtv
opera
________________________________________________________________________________
* In de cursus 'Kunst- en muziekgeschiedenis' veelal zonder theoretische uitleg over de planeten-archetypen, omdat dit een meer algemene cursus is, die ook geschikt is voor mensen zonder interesse in-. of kennis van astrologische symboliek of astrologische archetypen, en spirituele- dan wel antroposofische interessen.
** -Overigens, in mijn visie begint een nieuwe 'eeuw' niet rond een --00
jaartal, maar over het algemeen wordt een nieuwe tijdgeest merkbaar tussen --10
en --20.
De 20e eeuw begon bv. na de 1e wereldoorlog, na 1918. Rond 1900 zaten we nog
midden in de nabloei van de Romantische periode.
De 'nieuwe eeuw' begint meestal na een grote politieke omwenteling.
Bv. : 1413: Eerste ontdekkingsreis van Hendrik de zeevaarder, opbloei van de
kunsten in Italië; Rond 1510: Magelhaes maakt de eerste wereldreis, de Azteken
en Inka's worden door de Spanjaarden verslagen; 1618: Uitbraak 30-jarige oorlog;
1713: Vrede van Utrecht, 1715: Lodewijk de 14e sterft, begin van de Verlichting;
1814: Weens congres, hervorming van Europa, 1815: Napoleon definitief verslagen
bij Waterloo; 1917: Russische revolutie en inmenging VS in de 1e wereldoorlog,
einde supermacht van Engeland, alle keizerrijken zijn ten val gebracht, totale
hervorming van Europa;
Op dit moment leven wij dus nog midden in het Modernisme van de 20e eeuw.
Tussen 2010 en 2020 zal een grote omwenteling plaatsvinden waarna de nieuwe eeuw
kan beginnen met een geheel andere tijdsgeest.
De 7 zielelagen in samenhang met de
planeten:
Saturnus Kruin Geweten Superego ouderdom
Jupiter Hoofd Denken redelijkheid denken 50er
Mars Keel Spreken daadkracht 40er
Zon Hart Voelen Ego = IK voelen 20-40
Venus Bovenbuik Passie verlangen puber
Mercurius
Buik
begeerte
Libido willen
kind
ledematen beweging
speelsheid
Maan
geslacht driften
onderbewuste klein
kind
______________________________________________________
Enige kenmerken van de Planetentypen:
Saturnustype: Ascetische wijsgeer,
kamergeleerde, monnik, onderzoeker
Strenge moralist, integer tot op het bot, religie, wetenschap, trouw, jaloezie
Jupitertype: Wijze leider,
koning, orde, wetten, beschaving, verheven
Autoritair, arrogant, hoogmoedig, hoopvol, logisch denken, hoge heren
Marstype: Doener, willer,
strijder, ondernemer, held, stoere macho
Toorn, daadkracht, grote mond, ijzeren wil, leger, standvastig, moedig
Zonnetype: Stralend charisma,
vriend, redder in nood, held, evenwichtig
gerechtigheid, traagheid, modelburger, zonnig, vrolijk, de gelijke, de broeder
Venustype: Verliefde
kunstenaarsziel, het mooie meisje, passie, verlangen
lief, gulzig, gevoelsextremen, schoonheid, mystiek, ontvangend, kunstzin
Mercuriustype: Speels, vlot,
snel, humor, beweeglijk, nieuwsgierig, flitsend
snel associatief denken, intelligentie, dans, sport, hebzucht, uitgekookt,
charme
Maantype: Dagdromer, passieve
levensgenieter, stemmingswisselingen, lust
wellust, voorzichtigheid, libido, sex, eten-drinken, luieren, grillig,
meeloper